Ekwiwalencja w tłumaczeniu

Czym jest ekwiwalencja w tłumaczeniu? Jakie są jej rodzaje? I dlaczego właściwie jest ona taka ważna w procesie przekładu? Każdy dobry tłumacz powinien znać odpowiedzi na te pytania.. Jednak jeśli temat ekwiwalencji w tłumaczeniu nie jest wam jeszcze tak dobrze znany, to spokojnie! W tym artykule znajdziecie odpowiedzi na każde z tych pytań. 

Ekwiwalencja w tłumaczeniach jest tematem bardzo obszernym – istnieje bardzo dużo jej odmian oraz kryteriów na podstawie, których są one rozdzielane. Jednak nie da się ukryć, że poznanie znaczenia oraz podstawowego podziału ekwiwalencji, pomoże wam na początku waszej przygody z tłumaczeniami. Pokażemy wam dlaczego ekwiwalencja jest dla tłumacza takim ważnym elementem przy procesie przekładu.
_

_

Wbrew pozorom podczas przekładu tekstu na inny język, tłumacze często napotykają problemy z wyborem „ najbardziej odpowiedniego ” słowa czy wyrażenia do przetłumaczenia danego fragmentu tekstu. Dzieje się tak przede wszystkim, dlatego że nie zawsze istnieje możliwość przetłumaczenia tekstu w sposób dosłowny. Jedną z najważniejszych aspektów w procesie przekładu, jest właśnie upewnienie się, że tekst docelowy będzie przekazywać tą samą myśl, co tekst źródłowy.
_

Skorzystaj z naszych usług tłumaczeniowych
_

Czym jest ekwiwalencja w tłumaczeniu?

Niektóre zdania czy fragmenty tekstów mogą zostać przetłumaczone na inny język w sposób dosłowny, bez „utracenia „ myśli przekazywanej w tekście źródłowym – tak jak w przykładzie poniżej:
_

Tłumaczenie dosłowne:

I want to eat this cake – Ja chcę zjeść to ciasto
_

Inne zdania jednak mogłyby stracić sens przez tłumaczenie je w sposób dosłowny. Dobry tłumacz powinien mieć na uwadze cały koncept tekstu oraz aspekty kulturowe i językowe. Różne rodzaje tłumaczeń wymagają odpowiedniego podejścia.
_

Tłumaczenie dosłowne:

I think she has a skeleton in the closet – Myślę, że ona ma kościotrupa w szafie
_

Tłumaczenie poprawne:

I think she has a skeleton in the closet – Myślę, że ona skrywa jakiś duży sekret
_

Drugie tłumaczenie jest poprawne, ponieważ uwzględnia ono szczególne znaczenie formy językowej, której nie da się przetłumaczyć w sposób dosłowny. Nie ma możliwości domyślenia się znaczenia tego idiomu po przetłumaczeniu każdego z jego słów w sposób dosłowny, a do przetłumaczenia całej frazy, jest potrzebna specjalna wiedza.

 W momencie kiedy tekst źródłowy i jego tłumaczenie przekazują to samo – mówi się, że są one ekwiwalentne. Możemy więc powiedzieć, że ekwiwalencja w tłumaczeniu, to analogia pomiędzy tekstem źródłowym, a tłumaczeniem, która pozwala zachować takie samo znaczenie w obu tekstach.
_

Dylematy ekwiwalencji 

Oczywiście nie w każdej sytuacji tłumacz jest w stanie znaleźć odpowiadające sobie ekwiwalenty  ( słowa, frazy ). W takim wypadku stara on się przetłumaczyć dany fragment w „okrężny” sposób, używając słów o podobnym znaczeniu, tak, żeby tekst docelowy nie odchodził za bardzo sensem od tekstu źródłowego. Może to wydawać się proste, jednak trzeba pamiętać, że osoba tłumacząca dany tekst posiada zazwyczaj wiedzę w tematyce tekstu – odbiorca nie zawsze. Dlatego dobry tłumacz zawsze zwraca uwagę na to kto jest odbiorcą danego tekstu i w jaki sposób powinien on przekazać jego główną myśl. Przy tłumaczeniu nazw własnych bardzo często pojawia się dylemat – tłumaczyć czy nie tłumaczyć?
_

Przy nazwach, które mają swoje ekwiwalenty, jak na przykład: Unia Europejska –  European Union ( UE – EU ) warto ich używać, bo nie wpłynie to na sens czy „płynność” tekstu. Jednak mogą pojawić się nazwy, które nie będą mieć swoich ekwiwalentów, jak na przykład: National Information Assurance Partnership (NIAP) – w tym przypadku moglibyśmy się starać przetłumaczyć to w „okrężny” lub dosłowny sposób, jednak najlepszym rozwiązaniem będzie pozostawienie takiej nazwy w formie pierwotnej, a tekst nie straci na tym, ani wizualnie, ani merytorycznie.

_

Rodzaje ekwiwalencji w tłumaczeniu

Najczęściej spotykanym podziałem ekwiwalencji w tłumaczeniu, jest podział na ekwiwalencję dynamiczną i formalną.
_

Ekwiwalencja dynamiczna

Ekwiwalencja dynamiczna jest o wiele częściej spotykana przy pracy w tłumaczeniach. Daje ona większą swobodę w procesie przekładu, jako że pozwala na zmianę struktury zdań – skracanie, wydłużanie, pomijanie czy zmianę szyku zdań. Dozwolone również jest używanie innego doboru słów i form językwoych podczas przekładu z języka źródłowego na docelowy. Najważniejsze jest jednak to, żeby podczas tych zabiegów nie zmieniać znaczenia tekstu, co wymaga dużego zaangażowania i dokładnej analizy treści całego tekstu.

Ekwiwalencja formalna

Ekwiwalencja formalna spotykana jest w tekstach tłumaczonych w sposób sztywny i dosłowny – nie uwzględniając logiki całego tekstu. Taki rodzaj przekładu możemy porównać, do sposobu w jaki tłumaczy program komputerowy. Przez to również nie jest on zbyt często używany i ogranicza się głównie do tekstów prawniczych.

Spójrzmy ponownie na wcześniejsze przykłady tłumaczeń:
_

Tłumaczenie dosłowne ( ekwiwalencja formalna):

I think she has a skeleton in the closet – Myślę, że ona ma kościotrupa w szafie

Tłumaczenie poprawne ( ekwiwalencja dynamiczna):

I think she has a skeleton in the closet – Myślę, że ona skrywa jakiś duży sekret

Teraz już wiemy, że w pierwszym przykładzie mamy do czynienia z ekwiwalencją formalną, a w drugim z ekwiwalencją dynamiczną! Istnieje również inny podział typów ekwiwalencji w tłumaczeniu:
_

Ekwiwalencja całkowita – „jeden do jednego” – kiedy oba języki posiadają formy językowe, które znaczą dokładnie to samo i podczas tłumaczenia tekstu oraz jego retranslacji, te ekwiwalenty nie zmienią znaczenia tekstu ( często spotykana w przekładzie nazw specjalistycznych ).
_ 

Ekwiwalencja fakultatywna – „jeden do wielu” – kiedy forma językowa w języku źródłowym  ma wiele swoich ekwiwalentów w języku docelowym ( np. siła – strenght, power, force ).
_

Ekwiwalencja aproksymatywna – „jeden do części” – kiedy nie ma możliwości ustanowić całkowitej ekwiwalencji pomiędzy dwoma formami językowymi, a oddaje ona jedynie ich część sensu ( w przypadkach kiedy w języku docelowym istnieje fraza o „węższym” znaczeniu niż w języku źródłowym ).
_

Ekwiwalencja zerowa –  kiedy w języku docelowym nie występuje ekwiwalent danej formy językowej
_

Gdy mówimy o ekwiwalencji w tłumaczeniu, musimy pamiętać, że dobór odpowiednich ekwiwalentów w danych językach jest zależny od wielu rzeczy. Tekst docelowy powinien jak najbardziej oddawać główną myśl oraz sens źródłowego. Słowa użyte w tekście powinny być odpowiednio dostosowane do odbiorcy tekstu – najlepiej jest na samym początku ustalić kto nim jest, by stwierdzić czy jesteśmy w stanie używać bardziej specjalistycznych form językowych. Ważne jest również, żeby tekst był poprawny pod względem estetycznym oraz stylistycznym, jako że samo przetłumaczenie tekstu zazwyczaj nie jest wystarczającym zabiegiem.
_

Tłumaczenia w choices®

Teraz wiecie już troszeczkę więcej o samej pracy tłumacza i ekwiwalencji w tłumaczeniu. Jeśli ten temat was zaciekawił, to zdecydowanie powinniście przeczytać więcej naszych artykułów opisujących, to jak wygląda praca tłumacza i jakie istnieją rodzaje tłumaczeń. Jak zawsze zachęcamy do regularnego odwiedzania naszego bloga, gdzie znajdziecie wiele ciekawych artykułów nie tylko na temat tłumaczeń: “Praca tłumacza“, “Tłumaczenie przysięgłe“ czy “Jak wygląda praca tłumacza“.  Na naszych profilach społecznościowych na Facebooku i Instagramie zamieszczamy przydatne posty zawierające najróżniejsze językowe ciekawostki. Jeśli jeszcze nie korzystaliście z naszych usług tłumaczeniowych od choices® to również zapraszamy do kontaktu!