Purytanizm w okresie kolonialnym Ameryki

Istnieje możliwość, że jeśli interesujecie się historią Stanów Zjednoczonych słyszeliście już co nieco o purytanizmie. Filozofia i kultura purytanów sięgają samych korzeni tego narodu, bowiem zostały one przeniesione na kontynent amerykański przez pierwszych osadników. W dzisiejszym artykule dowiecie się między innymi o purytańskiej teologii, kulturze i literaturze. Czym tak naprawdę był Purytanizm w okresie kolonialnym Ameryki? A gdybyście chcieli wiedzieć więcej o kanonie literackim Stanów Zjednoczonych, zapraszamy na nasze wpisy o amerykańskiej literaturze i o amerykańskiej poezji!
_

Purytanie, czyli pierwsi mieszkańcy kolonii w Ameryce Północnej

Zanim przejdziemy do omawiania wczesnej kultury kolonialnej w Ameryce, warto by powiedzieć kilka słów o samych purytanach. Kim byli założyciele Stanów Zjednoczonych Ameryki? I dlaczego zdecydowali się podjąć daleką żeglugę przez ocean atlantycki i osiedlić się na nowoodkrytym kontynencie? Zacznijmy od tego, że purytanizm był protestanckim ruchem religijnym, który powstał w Anglii w XVI wieku. Głównym celem purytanów było oczyszczenie bądź puryfikacja (stąd nazwa!) kościoła anglikańskiego z niepożądanych wpływów kościoła rzymskokatolickiego. W 1620 roku grupa purytanów postanowiła przenieść się na kontynent amerykański, w celu osiedlenia się tam, prowadzenia religijnego stylu życia zainspirowanego Biblią i stworzenia państwa idealnego. Głównym zadaniem purytanów przy zakładaniu kolonii stało się stworzenie tak zwanej “Nowej Jerozolimy” (ang. “New Jerusalem”), czyli miejsca, gdzie prawo Boże będzie przestrzegane, niejako nowej ziemi obiecanej.
_

_

Wierzenia i teologia purytanów

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, purytanizm był ruchem religijnym nie dziwi więc fakt, że w centrum ich wierzeń leżało Pismo Święte. Purytanie uprawiali bardzo dokładne czytanie Biblii, której tekst stał się podstawą prawa świeckiego kolonii. Wierzący byli zachęcani do samodzielnego studiowania Nowego i Starego Testamentu, co miało być najlepszym sposobem na zbliżenie się człowieka do Boga. Oprócz tekstu Biblii purytanizm opierał się także na doktrynach stworzonych przez Jana Kalwina oraz Marcina Lutera, co oznacza, że purytanie wierzyli między innymi w grzech pierworodny, predestynację czy równość wszystkich ludzi w relacji z Bogiem (co później stało się podstawą pierwszych demokratycznych instytucji powstałych na terenie kolonii!). Światopogląd i społeczeństwo pierwszych osadników opierały się całkowicie na teokracji, religia była więc na pierwszym miejscu w koloniach. Wiara miała duży wpływ na życie codzienne osadników, przejawiała się bowiem w wyznawaniu takich wartości jak pobożność, skromność czy pracowitość. Warto też dodać, że mimo swojej religijności, purytanie odrzucili niemal całą hierarchię kościoła, łącznie z papieżem, na pierwszym miejscu stawiając postać Jezusa Chrystusa.

Sprawdź nasze kursy języka angielskiego online

Purytańska kultura

Dla pierwszych osadników bardzo ważnym elementem życia społecznego stała się edukacja, pozwalała ona bowiem na samodzielne czytania Biblii i tym samym, zbliżała ludzi do Boga. Piśmienność, czyli umiejętność czytania i pisania, była na bardzo wysokim poziomie. Warto też wspomnieć, że pierwsza prasa drukarska w Ameryce, maszyna, która w dużym stopniu przyczyniła się do rozpowszechniania wiedzy, powstała już w 1938 roku na Uniwersytecie Harvarda. Oprócz tego, jakby na przekór brytyjskiemu ustrojowi politycznemu, społeczeństwo purytańskie skłaniało się raczej ku rozwiązaniom demokratycznym. Dla przykładu, umowa Mayflower compact, która potem posłużyła do stworzenia demokratycznej konstytucji Stanów Zjednoczonych została podpisana już 11 listopada 1620 roku. Na końcu chcielibyśmy wspomnieć o wartościach rodzinnych, które były bardzo ważne dla purytanów. Dzieci rodziło się licznie i wychowywało w wierze, a oprócz tego różne prace domowe takie jak przędzenie czy gotowanie, traktowane były z najwyższym szacunkiem, wykonywane były one bowiem na chwałę Boga.
_

Pielgrzymi idący do kościoła, George Henry Boughton, 1867
_

Purytańska literatura

Wśród gatunków literackich uprawianych w czasach purytanów w Ameryce nie znajdziecie powieści, czy chociażby dramatu (pisanie sztuk teatralnych było nawet zakazane prawnie!). Co więc czytali pierwsi osadnicy? Otóż bardzo popularną formą literatury była poezja, szczególnie poezja elegijna oraz religijna. Kolejnym popularnym gatunkiem były wszelkiego rodzaju teksty autobiograficzne, takie jak pamiętniki czy życiorysy w szczególności, jeśli zawierały one motyw nawrócenia grzesznika do wiary. W tym okresie literackim tworzono też liczne kazania, które miały za zadanie pobudzać wyobraźnię wierzących i nawracać tych, którzy zbłądzili. Najbardziej popularnym tematem kazań kościelnych była męka duszy ludzkiej w piekle, która wzbudzała ogromne emocje strachu i pokuty. Jak widzimy, purytanie lubowali się w literaturze dydaktycznej, a nawet moralizatorskiej, odrzucali więc wszystkie gatunki, które nie miały na celu przybliżenia wierzących do Boga. Przejawiało się to także w stylu preferowanym przez pisarzy okresu purytańskiego, był on bowiem prosty, rzeczowy i nieornamentalny – język służył wyłącznie do tego, aby przekazać czytelnikowi ważną wiadomość o Bogu i religii, sam w sobie nie był on niczym istotnym. Rolą autora purytańskich dzieł literackich nie było popisywanie się swoimi umiejętnościami pisarskimi, był on bowiem tylko skromnym narzędziem wybranym przez Boga do przekazania ludzkości istotnych informacji o życiu po śmierci.
_

Wąż w trawie lub szatan przemieniony w anioła światła, Richard Gaywood, 1660
_

W przypadku, jeśli sami chcielibyście się przekonać o potędze uczuć religijnych obecnych w literaturze purytanów, przygotowaliśmy dla was krótki spis najważniejszych purytańskich autorów i ich dzieł.

Poezja

• Dziesiąta muza ostatnio pojawiła się w Ameryce (ang. The Tenth Muse Lately Sprung Up in America) autorstwa Anny Bradstreet
• Do mego drogiego i kochającego męża (ang. To My Dear And Loving Husband) autorstwa Anny Bradstreet
• Upon a Spider Catching a Fly autorstwa Edwarda Taylora
• The Day of Doom autorstwa Michaela Wiggleswortha

Autobiografia

• Journal autorstwa Johna Winthropa
• Diary autorstwa Samuela Sewalla

Kazanie

• Grzesznicy w rękach rozgniewanego Boga (ang. Sinners in the Hands of an Angry God) autorstwa Jonathana Edwardsa
• A Model of Christian Charity autorstwa Johna Winthropa
  _

Mamy szczerą nadzieję, że teraz wiecie więcej o historii Stanów Zjednoczonych! Kto by się spodziewał, że naród, który znamy teraz miał swój początek w rygorystycznej religijnej filozofii jaką był purytanizm. Jeśli interesuje was historia oraz kultura krajów anglojęzycznych koniecznie zajrzyjcie na nasze profile na Facebooku i Instagramie po więcej ciekawostek! A dla tych co chcą podnieść swoje umiejętności i kwalifikacji językowe z języka angielskiego na każdym poziomie polecamy zajrzeć w ofertę naszych kursów języka angielskiego online!

Weronika Wylot