Literatura Amerykańska

Literatura amerykańska to zbiór utworów literackich stworzonych na terytoriach byłych kolonii brytyjskich aktualnie należących do Stanów Zjednoczonych, a także w Stanach Zjednoczonych (po 1776 roku). Choć jest ściśle powiązana z literaturą angielską, ze względu na swą unikatową wartość jest rozpatrywana oddzielnie. Czy wiecie coś na temat literatury amerykańskiej? A może znacie jakichś amerykańskich autorów? Jeśli nie, to nie ma się czym martwić. Z pewnością dowiecie się tego w tym artykule!
_

Literatura amerykańska – klasyfikacja

Poznając dzieła amerykańskie należy wziąć pod uwagę czas, w którym zostały stworzone. W każdym okresie cechy literatury, poglądy autorów czy też normy społeczne zmieniały się. Poniżej przedstawiam klasyfikację literatury amerykańskiej wraz z jej cechami charakterystycznymi w danym okresie i najpopularniejszymi dziełami!
_

Okres kolonialny ok. 1620- 1776 (ang. The Colonial Period)

Okres kolonialny był jednocześnie okresem purytańskim (ang. The Puritan Period). Purytanie byli przedstawicielami ruchu religijno-społecznego w XVI i XVII wieku, a za razem pierwszymi europejskimi osadnikami w Ameryce. Ich przybycie do Ameryki spowodowane było chęcią ucieczki przed prześladowaniami religijnymi. Purytanie mieli nadzieję na rozpoczęcie tutaj życia od nowa i zbudowaniu nowego, sprawiedliwego miejsca mocno zbudowanego na silnych wartościach religijnych. Purytanie wierzyli, że ciężką pracą wielbi się Boga, który jest najwyższym autorytetem ponad ludzkimi sprawami. Biblia była przez nich traktowana jako główne źródło wiedzy i duchowego przewodnictwa. Purytanie odrzucali hierarchię kościelną, wierząc, że to Chrystus jest jedynym pośrednikiem. Wierzyli także, że byli częścią większego planu Boga, wzorem naśladowania dla innych narodów. Ważnym konceptem było przeznaczenie (ang. predestination), który głosi, że to Bóg wybiera kto zostanie ocalony i pójdzie do nieba, a kto potępiony. Zgodnie z tym konceptem, ludzkie działania nie wpływały na tę decyzje Boga. Ludzie mogli tylko analizować rzeczywistość w poszukiwaniu znaków od Boga.

W okresie purytańskim tworzono głównie poezję. Tematami ówczesnych wierszy była relacja między Bogiem a człowiekiem (Bóg jako władca rządzący ludźmi), codzienne życie, wiara i problemy moralne. Tworzono również inne gatunki utworów poza poezją, na przykład historie, dzienniki, kroniki, osobiste narracje, autobiografie, traktaty o czarach i demonologii, kazania, czy też elegie.

Podsumowując, w okresie kolonialnym literatura przedstawiała zmagania życiowe we wczesnych koloniach. Teologia purytańska miała duży wpływ na rozwój ówczesnej literatury, dlatego wiele dzieł traktowało o relacji Boga i ludzi, problemach moralności i religijności. Jedne z najpopularniejszych dzieł z tego okresu to: William Bradford “Plantacja w Plymouth” (ang. „Of Plymouth Plantation”), Edward Taylor “Pająk i mucha” (ang. “Upon a Spider Catching a Fly”), Anne Bradstreet “Autorka do swojej książki” (ang. “The Author to her Book”).
_

Amerykańskie Oświecenie – XVIII wiek (ang. American Enlightenment)

Literatura amerykańska w okresie oświecenia charakteryzowała się przejściem z rozważań duchowych, do tych naukowych, od irracjonalnych do racjonalnych, od duchowych do materialistycznych. W tej epoce Bóg nie był w centrum, lecz człowiek. Oświecenie było wiekiem rozumu i intelektu, w którym dominowała wiara w mechanistyczną teorię wszechświata stworzoną przez Izaaka Newtona – wizja świata jako zegara, mechanizmu, który Bóg ustawił jako pierwszy, lecz teraz działa bez jego interwencji. Co więcej, w tym okresie Ameryka walczyła o niepodległość, dlatego też problemy religijności i moralności nie były już takie ważne. W rezultacie nastąpił proces sekularyzacji, czyli odejścia od Boga w kierunku antropocentryzmu.

Wszystkie te czynniki miały wpływ na literaturę tego okresu. Choć nadal tworzone były utwory purytańskie, na przykład Edwarda Taylora „Grzesznicy w rękach rozgniewanego Boga” (ang. Sinners in the Hands of an Angry God”), tematy dotyczące człowieka zaczynały dominować. Głównymi gatunkami były pamflety, eseje, przemowy czy też autobiografie. Przykładem utworu, który ukazywał nowy sposób patrzenia na świat w epoce Oświecenia jest „Autobiografia” (ang. „Autobiography”) Benjamina Franklina. Franklin ukazuje, że człowiek nie jest już zależny od Boga, lecz sam decyduje o swoim życiu. W utworze ważny jest także przekaz o wiarze w rozum, a nie życiu opartym na oczekiwaniu na mistyczne boskie objawienie. Ważnym utworem był także „Zdrowy Rozsądek” (ang. „Common Sense”) Thomasa Paine.
_

Amerykański Preromantyzm – przełom XVIII i XIX wieku (ang. American Pre-romanticism)

Najważniejszymi aspektami Preromantyzmu był: kult wrażliwości w powieści sentymentalnej, odwrócenie się od racjonalności do emocji (wyższość świata duchowego) i zamiłowanie do wzniosłości i malowniczego krajobrazu. Ważnym elementem było także odrodzenie zainteresowania dawnymi balladami i romansami oraz sensacyjność wczesnych powieści gotyckich. Dominowało także zainteresowanie kulturą i opowieściami ludowymi (tradycja ustna) oraz zjawiskami nadprzyrodzonymi. W okresie przejściowym między 1780 a 1830 rokiem kobiety zaczynały pisać dla szerszej publiczności i poszukały publikacji swoich dzieł.

Ogólnie rzecz biorąc, pewną emocjonalność można dostrzec w całej gamie trendów przedromantycznych. W tym okresie bardzo ważna także gotycka fikcja, dominująca w literaturze Amerykańskiego Preromantyzmu. Jej cechy to naśladujące średniowieczną architekturę gotycką otoczenie, występowanie elementów i postaci nadprzyrodzonych, a także strach połączony z ciekawością i pożądaniem.

Jako najważniejsze dzieła z tego okresu podaje się utwory Washingtona Irvinga, który uważany był za ojca amerykańskiego opowiadania. Przykłady jego dzieł to: “Rip Van Winkle”, “Legenda o sennej kotlinie” (ang. „The Legend of the Sleepy Hollow,” oraz “Przygoda niemieckiego studenta” (ang. “The Adventure of the German Student”).

_

Amerykański Romantyzm – I połowa XIX wieku (ang. American Romanticism)

Amerykański Romantyzm charakteryzuje się odwróceniem od neoklasycyzmu i starożytnych modeli doskonałości i klasycznej poprawności. W tym okresie kwestionowano także racjonalizm, wierzono, że cała prawda jest postrzegana przez ludzką percepcję, dlatego wyobraźnia i intuicja są najważniejsze. Romantyzm podkreślał siłę jednostki i fascynował się indywidualnym geniuszem artysty, filozofa i poety ponad wszystkich innych. Ważne było także uznanie dla natury i naturalnego człowieka.

Główne cechy utworów romantycznych to: przedstawienie natury (amerykańskie krajobrazy źródłem inspiracji i ucieczki od społeczeństwa oraz miejscem, w którym może kwitnąć indywidualność), emocjonalność (indywidualne doświadczenie jako sposób zdobywania wiedzy o rzeczach, których nie da się racjonalnie zrozumieć), wyobraźnia (sposób wyrażania indywidualnego spojrzenia na sprawy), demokracja i wolność (budowanie narodu na wartościach równości, sprawiedliwości i wolności). Co więcej, powieść była bardzo cenionym gatunkiem romantycznym (w Europie dominowała poezja).

Ważnym ruchem w Amerykańskim Romantyzmie był transcendentalizm, głoszący wyższość piękna duchowego nad dobra materialne. Najważniejszym dziełem tego ruchu była „Natura” autorstwa Walpha Waldo Emersona.

Przykładami dzieł z tego okresu są: Walph Waldo Emerson „Samodzielność” (ang. „Self-Reliance”), Henry David Thoreau „Obywatelskie Nieposłuszeństwo” (ang. „Civil Disobedience”) lub „Walden”, Edgar Allan Poe “Kruk” (ang. “The Raven”), Herman Melville “Moby Dick” i Nathaniel Hawthorne “Szkarłatna Litera” (ang. “The Scarlett Letter”).
_

_

Realizm – 1865-1910 (ang. Realism)

Realizm wymagał od czytelników spojrzenia ponad założenia, sentymentalizm, normy społeczne, uprzedzenia, powszechną mądrość i inne oczekiwania, aby zobaczyć świat takim, jakim jest naprawdę. Tematy utworów nie dotyczyły już wysokich sfer, wysoka literatura nie była już popularna. Utwory realistyczne przedstawiały klasy niższe i średnie, trudy ich codziennego życia. Założenie było takie, że literatura może zmienić społeczeństwo, a pisarze mogą ulepszyć świat bez zbytniego głoszenia o nim.

Główne cechy utworów realistycznych to: przestawienie codzienności, opis i analiza psychologii postaci, krytyka klas społecznych, szczegółowość, występowanie wszechwiedzącego narratora, próby udowodnienia, że przedstawiona historia jest prawdziwa. Jak sama nazwa epoki ukazuje, głównym gatunkiem literackim w tym okresie była powieść realistyczna. Przykłady takich powieści to: Henry James „Daisy Miller”, Mark Twain „Przygody Hucka” (ang. „Adventures of Huckleberry Finn”).

Częścią realizmu był także ruch zwany naturalizmem. Był to ruch literacki i artystyczny końca XIX wieku, skupiający się na wpływie warunków społecznych, biologicznych i dziedzicznych na nasze życie (inspirowany teorią ewolucji Darwina). Cechował się wiernym, nieselektywnym przedstawieniem rzeczywistości, bez oceny moralnej i naciskiem na ukazaniu ciemnej strony życia. Częstymi tematami były: ubóstwo, rasizm, seks, przemoc, uprzedzenia, choroby, korupcja czy prostytucja. Akcja takich utworów rozgrywała się głównie w środowiskach robotniczych. Ważne było także kwestionowanie wolnej woli – troska o zwierzę lub irracjonalne motywacje ludzkiego zachowania – instynkty, głód, przetrwanie, nadmierne pasje. Prekursorem Amerykańskiego Naturalizmu był Stephen Crane. Przykładowym utworem tego autora jest „Szkarłatne godło odwagi” (ang. „The Red Badge of Courage”).
_

Literatura amerykańska: Modernizm – początek XX wieku (ang. Modernism)

Ruch literacki, który nazywamy modernizmem, odrzucał idee romantyczne. Modernizm powstał w wyniku filozoficznych, naukowych, politycznych i ideologicznych zmian, które nastąpiły po rewolucji przemysłowej, wstrząsie I wojnie światowej i jej następstwach.

Modernistyczni pisarze charakteryzowali się odrzuceniem tradycji literackich, które wydawały się przestarzałe, wartości estetycznych swoich poprzedników a także dykcji, które wydawały się zbyt szlachetne, aby pasowały do epoki technologii. Częstymi tematami utworów były: technologia, natura, umysł w trakcie percepcji. Poezja modernistyczna była nazwana poezją bezosobową – liryczne „ja” i mocny podmiot zastąpiony był przez maski, obrazy – wypełnienie luki między obiektywnym a subiektywnym doświadczeniem. Modernistyczne utwory prezentowały wydarzenia z wielu różnych perspektyw i odrzucały realizm. Eksperymenty językowe były także charakterystyczną cechą utworów modernistycznych. Artyści często używali satyry i ironii.

Przykładowe wiersze modernistyczne to: Ernest Hemigway (ang. „The Sun Also Rises”), Robert Frost “Przystając pod lasem w śnieżny wieczór” (ang. “Stopping by Woods on the Snowy Evening”), “Design”, Wallace Stevens “Anegdota Słoika” (ang. “Anecdote of the Jar”). Najpopularniejsza powieść modernistyczna to „Wielki Gatsby” (ang. the Great Gatsby”) autorstwa Francisa Scotta.
_

Postmodernizm – po II wojnie światowej (ang. Postmodernism)

Postmodernizm charakteryzował się odejściem od idei modernizmu, a nawet jego krytyką. W tym okresie uważano, że nie ma prawd absolutnych, a podstawowe struktury, na których zbudowaliśmy nasze społeczeństwo, są tylko konstrukcjami społecznymi (dobro i zło, relacje władzy, binarność płci, klasy społeczne itp.). Postmoderniści uważali, że nic nie jest czysto obiektywne, ale idee pochodzą z kultur, w których się rozwijają (rzuca wyzwanie racjonalnemu myśleniu). Co więcej, eksperymentowali i bawili się formą, a także pokazywali historie z różnych perspektyw. Cechy postmodernistycznych utworów to: sceptyzm, gra formą, reinterpretacja, intertextualność, parodia i czarny humor.

Przykładowe utwory postmodernistyczne to: William Faulkner „Wściekłość i wrzask” (ang. „The Sound and the Fury”), Arthur Miller “Śmierć Komiwojażera (ang. The Death of a Salesman”) i Kurt Vonnegut “Rzeźnia Numer Pięć” (ang. “Slaughterhouse Five”).
_

Literatura amerykańska: Współczesność (ang. Contemporary)

Współczesna literatura amerykańska to utwory stworzone po II wojnie światowej aż do dnia dzisiejszego. A więc, kiedy więc mówimy o literaturze współczesnej, mówimy o literaturze, która powstaje w teraźniejszości o teraźniejszości. Dzieła współczesnej literatury odzwierciedlają społeczne i / lub polityczne poglądy społeczeństwa, ukazane poprzez realistyczne postacie, powiązania z bieżącymi wydarzeniami i przesłaniami społeczno-ekonomicznymi. Współcześni pisarze szukają trendów, które podkreślają mocne i słabe strony społeczeństwa, aby przypomnieć społeczeństwu o lekcjach, których powinni się nauczyć, i pytaniach, które powinni zadać. Kiedy mówimy o literaturze współczesnej i dacie rozpoczęcia tego okresu, musimy pamiętać o II wojnie światowej i wydarzeniach z nią związanych. Drogą do tego rodzaju literatury są okropności wojny, w tym bomby, wojny naziemne, ludobójstwo i korupcja. To właśnie na podstawie tych motywów z życia wzięto początek nowego okresu pisania.

Chociaż nie ma jednego rodzaju współczesnej pracy, każdy utwór wysyła pewną wiadomość od osoby żyjącej w czasie i po II wojnie światowej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie prace koncentrują się wokół narracji o Holokauście lub wojnie. Prace te mają na celu rozmowę o niesprawiedliwości na świecie i poszukiwaniu praw obywatelskich, tematach i pytaniach, które pojawiły się w tym traumatycznym czasie w historii świata. Wojna służy jako katalizator tej zmiany sposobu myślenia, a autorzy piszący w tym okresie świadomie i nieświadomie wyjaśniają tę zmianę w myśleniu przez ich pisanie. Przykładowe utwory współczesne to: Toni Morrison „Umiłowana” (ang. „Beloved”), Allen Ginsberg „Skowyt“ (ang. „Howl”), “Supermarket w Kalifornii” (ang. „A Supermarket in California”).

Omawiając literaturę amerykańską współczesną nie sposób nie wspomnieć o poezji wyznaniowej (ang. Confessional poetry). Była to poezja osobistego „ja”, zawierała intymne szczegóły dotyczące życia poety i więzi rodzinnych (osobiste zwierzenia), bardzo emocjonalne i prywatne treści. Jedną z najpopularniejszych autorek poezji wyznaniowej była Sylvia Plath, a przykładowe jej dzieła to: „Tatuś” (ang. „Daddy”), „Tulipany” (ang. „Tulips”), „Lady Lazarus”.
_

Literatura Amerykańska – temat rzeka

Teraz na pewno wiecie już bardzo wiele na temat literatury amerykańskiej. To co przedstawiłam to tylko skrawek opowieści o tej niezwykle bogatej literaturze i tylko część z wielkiej grupy amerykańskich autorów. Jeśli chcecie dowiedzieć się nieco więcej o amerykańskich poetach, zajrzyjcie na naszego bloga! Nie zapomnijcie także odwiedzić naszego Facebooka!