Czasowniki nieregularne w niemieckim: tabela 214 czasowników, 12 wzorów i plan nauki (+ PDF)
Ich bin gegangen, ich habe gesehen, er gibt, sie fuhr. Kto uczy się niemieckiego, szybko odkrywa, że najczęstsze czasowniki tego języka nie trzymają się żadnej z reguł, które dopiero co poznał. Do tego każdy z nich wymaga zapamiętania więcej niż angielski odpowiednik: formy w czasie teraźniejszym, formy przeszłej, imiesłowu i czasownika posiłkowego. Nic dziwnego, że niemieckie czasowniki nieregularne są dla wielu osób pierwszym momentem, w którym gramatyka zaczyna wyglądać na chaos.
Dobra wiadomość jest taka, że to chaos tylko z pozoru. Czasowniki nieregularne w niemieckim układają się w kilkanaście powtarzalnych wzorów, a większość pułapek, w które wpadają Polacy, da się przewidzieć. Niemiecki to drugi najczęściej nauczany język obcy w polskich szkołach: według GUS w roku szkolnym 2024/2025 uczyło się go 35,6% uczniów, czyli ponad 1,8 mln osób w szkołach dla dzieci i młodzieży. Do tego dochodzą dorośli, którzy uczą się go do pracy, na studia albo przed wyjazdem.
W tym przewodniku znajdziesz tabelę 214 najważniejszych czasowników nieregularnych z poziomów A1–B2 z wyszukiwarką i filtrami. Przy każdym czasowniku podajemy formę z Präsens, Präteritum, Perfekt z właściwym czasownikiem posiłkowym, znaczenie i poziom. Czasowniki pogrupowaliśmy w 12 wzorów zmiany samogłoski. Wyjaśniamy, kiedy w Perfekt stoi haben, a kiedy sein, skąd biorą się błędy typowe dla Polaków i co mówią badania o skutecznym zapamiętywaniu. Całą tabelę możesz też pobrać jako PDF do druku, a formy przećwiczyć w naszej darmowej aplikacji do nauki niemieckich czasowników nieregularnych.
Jeden czasownik, pięć informacji do zapamiętania
Spis treści
- Czym są czasowniki nieregularne w niemieckim
- Jakie formy trzeba znać: Präsens, Präteritum, Partizip II, haben i sein
- 20 najczęstszych czasowników nieregularnych na start
- 12 wzorów zmiany samogłoski
- Tabela 214 niemieckich czasowników nieregularnych (A1–B2) i PDF
- Zmiana samogłoski w Präsens: fährt, gibt, sieht
- haben czy sein w Perfekt
- Partizip II z ge- i bez ge-
- Czasowniki mieszane i modalne
- Präteritum czy Perfekt: czego naprawdę używają Niemcy
- Konjunktiv II od czasowników nieregularnych
- Najczęstsze błędy Polaków
- Jak zapamiętać niemieckie czasowniki nieregularne: badania i plan na 6 tygodni
- Quiz
- FAQ
Czym są czasowniki nieregularne w niemieckim
Większość niemieckich czasowników odmienia się regularnie. Gramatyki nazywają je słabymi (schwache Verben). Czas przeszły tworzą końcówką -te, a imiesłów schematem ge- + temat + -t: spielen, spielte, gespielt; machen, machte, gemacht. Znając bezokolicznik, znasz wszystkie formy. Nowe czasowniki, które wchodzą do języka, prawie zawsze odmieniają się właśnie tak: googeln, googelte, gegoogelt.
Czasowniki nieregularne to wszystkie, których formy nie da się wyprowadzić z tej reguły. W polskich podręcznikach zwykle wrzuca się je do jednego worka, ale w praktyce to cztery różne grupy. Każda sprawia inny kłopot, więc warto je od razu rozróżniać.
| Grupa | Co się zmienia | Przykład | W naszej tabeli |
|---|---|---|---|
| Czasowniki mocne | Samogłoska w temacie (tzw. Ablaut), Partizip II kończy się na -en, Präteritum nie ma końcówki -te | finden, fand, gefunden | 193 |
| Czasowniki mieszane | Zmienia się temat, ale końcówki są jak w regularnych: -te, -t | bringen, brachte, gebracht | 12 |
| Czasowniki modalne | Własna odmiana w Präsens (ich kann), w Präteritum -te bez przegłosu | können, konnte, gekonnt | 6 |
| Czasowniki posiłkowe | Odmiana całkowicie własna, bo to najstarsze i najczęstsze słowa języka | sein, war, gewesen | 3 |
Skąd się wzięły czasowniki mocne
Zmiana samogłoski w finden, fand, gefunden nie jest wyjątkiem od reguły, tylko pozostałością dawnej, bardzo regularnej reguły. Języki germańskie odziedziczyły ją po praindoeuropejskim przodku, a gramatycy już w staro-wysoko-niemieckim, mniej więcej w latach 750–1050, rozróżniają siedem tzw. szeregów apofonicznych (Ablautreihen). Ten sam mechanizm widać w angielskim: sing, sang, sung to dokładny odpowiednik singen, sang, gesungen.
Z czasem system się kruszył. Badaczka z Instytutu Języka Niemieckiego w Mannheimie podaje, że w średnio-wysoko-niemieckim było 349 czasowników mocnych, a dziś zostało 169. Część zniknęła z języka, część przeszła do odmiany regularnej. Ten proces trwa na naszych oczach: dawne backen, buk, gebacken dziś brzmi staroświecko i mówi się backte.
Które czasowniki się utrzymały? Te, których używa się najczęściej. Carroll, Svare i Salmons (2012) przeanalizowali historię niemieckich czasowników i pokazali, że regularyzacja przyspieszyła wyraźnie w czasach nowożytnych, a przed nią chroni przede wszystkim wysoka częstość użycia. Liczy się też liczebność grupy: czasownik, który ma wielu „krewnych” o tym samym wzorze, trzyma się lepiej niż samotnik. Robert Mailhammer (2007) nazywa takie skupiska „wyspami odporności” i zwraca uwagę, że to właśnie resztki dawnego systemu wciąż spajają czasowniki mocne w grupy.
Dla uczącego się wynikają z tego dwie rzeczy. Po pierwsze, czasowników nieregularnych nie da się ominąć, bo to najczęstsze słowa w każdej rozmowie: sein, haben, werden, gehen, kommen, sehen, geben. Po drugie, warto uczyć się ich rodzinami, a nie z listy alfabetycznej, bo podział na rodziny jest naturalny dla samego języka. Na tym opiera się tabela w dalszej części wpisu.
Jakie formy trzeba znać: Präsens, Präteritum, Partizip II, haben i sein
W angielskim tabela czasowników nieregularnych ma trzy kolumny. Jeśli uczyłeś się ich z naszego przewodnika Czasowniki nieregularne w angielskim, łatwo założyć, że w niemieckim będzie podobnie. Klasyczne niemieckie tabele też podają trzy formy: Infinitiv, Präteritum i Partizip II. To za mało, żeby poprawnie mówić. Przy każdym czasowniku trzeba znać pięć informacji.
- Bezokolicznik (Infinitiv): fahren. Od niego zaczyna się każde hasło w słowniku.
- Forma er/sie/es w czasie teraźniejszym (Präsens): fährt. U wielu czasowników mocnych w osobach du i er/sie/es zmienia się samogłoska. Jeśli jej nie znasz, pomylisz się już w pierwszym zdaniu o kimś innym niż ty.
- Czas przeszły prosty (Präteritum): fuhr. Formy ich i er/sie/es nie mają żadnej końcówki: ich fuhr, er fuhr.
- Imiesłów bierny (Partizip II): gefahren. Służy do budowy Perfekt, Plusquamperfekt i strony biernej.
- Czasownik posiłkowy w Perfekt: ist gefahren, a nie hat gefahren. Ta informacja nie wynika z formy czasownika, a od niej zależy, czy zdanie w ogóle jest poprawne.
Dlatego w naszej tabeli Perfekt podajemy razem z czasownikiem posiłkowym (ist gefahren, hat gesehen), a w osobnej kolumnie formę z Präsens. Zmianę samogłoski wyróżniamy kolorem, a sein na czerwono, żeby od razu rzucało się w oczy.
20 najczęstszych niemieckich czasowników nieregularnych na start
Jeśli zaczynasz od zera albo wracasz do niemieckiego po przerwie, nie zaczynaj od pełnej listy. Poniżej jest 20 najczęstszych czasowników nieregularnych z poziomu A1. Kolejność wynika z danych o częstości słów z korpusów DWDS (Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache), z których korzystaliśmy, układając listę do aplikacji. Te czasowniki pojawiają się w niemal każdej rozmowie, a sześć pierwszych to czasowniki posiłkowe i modalne, na których opiera się większość zdań.
| Bezokolicznik | Präsens (er) | Präteritum | Perfekt |
|---|---|---|---|
| seinbyć | ich bin, er ist | war | ist gewesen |
| habenmieć | ich habe, er hat | hatte | hat gehabt |
| werdenstawać się, zostać | ich werde, er wird | wurde | ist geworden |
| könnenmóc, umieć | ich kann, er kann | konnte | hat gekonnt |
| wollenchcieć | ich will, er will | wollte | hat gewollt |
| müssenmusieć | ich muss, er muss | musste | hat gemusst |
| geheniść | geht | ging | ist gegangen |
| wissenwiedzieć | ich weiß, er weiß | wusste | hat gewusst |
| tunrobić | tut | tat | hat getan |
| sehenwidzieć | sieht | sah | hat gesehen |
| kommenprzyjść, przyjechać | kommt | kam | ist gekommen |
| sollenmieć (coś zrobić), powinien | ich soll, er soll | sollte | hat gesollt |
| gebendać | gibt | gab | hat gegeben |
| denkenmyśleć | denkt | dachte | hat gedacht |
| findenznaleźć; uważać | findet | fand | hat gefunden |
| lassenzostawić; pozwolić | lässt | ließ | hat gelassen |
| bringenprzynieść | bringt | brachte | hat gebracht |
| stehenstać | steht | stand | hat / ist gestanden |
| bleibenzostać | bleibt | blieb | ist geblieben |
| nehmenbrać | nimmt | nahm | hat genommen |
Wskazówka: te 20 czasowników opanuj w pierwszych dwóch tygodniach, po kilka dziennie, zanim przejdziesz do całej tabeli. Ucz się ich od razu w zdaniach, na przykład „Ich bin gestern nach Hause gegangen”, a nie jako trzech słów obok siebie. Dlaczego to działa lepiej, wyjaśniamy w części o badaniach nad pamięcią.
Przećwicz te formy w darmowej aplikacji
W aplikacji choices® ćwiczysz wszystkie 214 czasowników z tego wpisu: fiszki, wpisywanie form z przyciskami ä, ö, ü i ß oraz zdania z nagraniami niemieckiej wymowy. Algorytm powtórek sam pilnuje, kiedy wrócić do każdego czasownika. Bez reklam, na telefonie i komputerze.
Otwórz aplikację do niemieckich czasowników nieregularnych12 wzorów zmiany samogłoski w niemieckich czasownikach nieregularnych
Dawne siedem szeregów apofonicznych dziś się rozmyło: w niektórych zostało po kilka czasowników, inne podzieliły się na mniejsze podgrupy. Dlatego zamiast historycznego podziału stosujemy praktyczny: łączymy czasowniki, które dziś zmieniają samogłoskę w ten sam sposób. Wyszło dziewięć rodzin czasowników mocnych i trzy grupy specjalne. Kto zna wzór, ten przy nowym czasowniku z tej samej rodziny musi zapamiętać tylko to, że do niej należy.
Zapis wzoru czytaj tak: samogłoska w bezokoliczniku, samogłoska w Präteritum, samogłoska w Partizip II. Wielokropek oznacza, że w bezokoliczniku bywają różne samogłoski. Najważniejsze rodziny wyglądają tak:
- ei, ie, ie oraz ei, i, i: bleiben, blieb, geblieben; schreiben, schrieb, geschrieben; ale beißen, biss, gebissen; schneiden, schnitt, geschnitten. Jeśli w Präteritum słyszysz krótkie i, zwykle pojawia się też podwójna spółgłoska.
- …, o, o: fliegen, flog, geflogen; verlieren, verlor, verloren; lügen, log, gelogen. Bezokolicznik bywa różny, ale dwie kolejne formy mają o.
- i, a, u: finden, fand, gefunden; trinken, trank, getrunken; singen, sang, gesungen. Prawie zawsze przed nd, ng albo nk.
- …, a, o: helfen, half, geholfen; sprechen, sprach, gesprochen; nehmen, nahm, genommen; kommen, kam, gekommen. To największa grupa w tabeli.
- …, a, e: geben, gab, gegeben; sehen, sah, gesehen; lesen, las, gelesen; essen, aß, gegessen. Partizip II wraca do samogłoski bezokolicznika.
- a, u, a: fahren, fuhr, gefahren; tragen, trug, getragen; waschen, wusch, gewaschen.
- Partizip II jak bezokolicznik, ie albo i w Präteritum: fallen, fiel, gefallen; schlafen, schlief, geschlafen; laufen, lief, gelaufen; fangen, fing, gefangen. Tu nową formę ma tylko Präteritum.
- Czasowniki osobne: gehen, ging, gegangen; stehen, stand, gestanden; tun, tat, getan. Te trzeba zapamiętać pojedynczo, ale jest ich niewiele, a stehen powtarza się w verstehen, aufstehen, bestehen i entstehen.
Czasowniki złożone dziedziczą wzór: anfangen odmienia się jak fangen, verstehen jak stehen, bekommen jak kommen. Z czasownikiem posiłkowym bywa jednak inaczej, o czym piszemy w części o haben i sein.
Tabela 214 niemieckich czasowników nieregularnych (A1–B2) i PDF do druku
Poniżej znajdziesz pełną listę niemieckich czasowników nieregularnych, których potrzebujesz od pierwszych lekcji aż do poziomu B2. Czasowniki z poziomów A1–B1 pochodzą z oficjalnych list słownictwa do egzaminów Goethe-Zertifikat. Poziom B2 to kolejne najczęstsze czasowniki nieregularne według danych DWDS. Tę samą listę i te same grupy znajdziesz w aplikacji do nauki niemieckich czasowników nieregularnych, więc tabela i ćwiczenia się uzupełniają. Jeśli nie wiesz, na jakim poziomie jesteś, opis poziomów znajdziesz we wpisie Co to jest CEFR.
Jak czytać tabelę: w kolumnie Präsens podajemy formę er/sie/es, a przy modalnych i posiłkowych także formę ich. Turkusowy kolor oznacza zmianę samogłoski w Präsens. ist oznacza Perfekt z sein, „hat / ist” mają czasowniki, przy których wybór zależy od znaczenia albo regionu. Wpisz czasownik po niemiecku lub po polsku albo zawęź listę do poziomu, czasownika posiłkowego lub wzoru.
Tabela w PDF do druku: wszystkie 214 czasowników w 12 grupach, z formą z Präsens, Präteritum, Perfekt i poziomem. 10 stron A4, bez rejestracji.
Pobierz tabelę PDFWidzisz wszystkie 214 czasowników.
| Bezokolicznik | Präsens (er) | Präteritum | Perfekt | Poziom |
|---|---|---|---|---|
Czasowniki posiłkowe: sein, haben, werden (3)Trzy najczęstsze czasowniki języka, każdy z własną odmianą. Bez nich nie zbudujesz Perfektu, strony biernej ani czasu przyszłego. | ||||
| seinbyć | ich bin, er ist | war | ist gewesen | A1 |
| habenmieć | ich habe, er hat | hatte | hat gehabt | A1 |
| werdenstawać się, zostać | ich werde, er wird | wurde | ist geworden | A1 |
Czasowniki modalne: können, müssen, wollen… (6)W Präteritum mają końcówkę -te jak czasowniki regularne, ale tracą przegłos: konnte, musste, durfte, mochte. | ||||
| könnenmóc, umieć | ich kann, er kann | konnte | hat gekonnt | A1 |
| wollenchcieć | ich will, er will | wollte | hat gewollt | A1 |
| müssenmusieć | ich muss, er muss | musste | hat gemusst | A1 |
| sollenmieć (coś zrobić), powinien | ich soll, er soll | sollte | hat gesollt | A1 |
| dürfenmóc (mieć pozwolenie) | ich darf, er darf | durfte | hat gedurft | A1 |
| mögenlubić | ich mag, er mag | mochte | hat gemocht | A1 |
Czasowniki mieszane: bringen, brachte, gebracht (12)Końcówki jak w regularnych (-te, -t), ale zmienia się rdzeń. Ta grupa jest mała, za to bardzo częsta. | ||||
| wissenwiedzieć | ich weiß, er weiß | wusste | hat gewusst | A1 |
| denkenmyśleć | denkt | dachte | hat gedacht | A1 |
| bringenprzynieść | bringt | brachte | hat gebracht | A1 |
| kennenznać | kennt | kannte | hat gekannt | A1 |
| mitbringenprzynieść ze sobą | bringt mit | brachte mit | hat mitgebracht | A1 |
| nennennazywać | nennt | nannte | hat genannt | A2 |
| wegbringenodnieść, wynieść | bringt weg | brachte weg | hat weggebracht | A2 |
| rennenbiec, pędzić | rennt | rannte | ist gerannt | B1 |
| brennenpalić się | brennt | brannte | hat gebrannt | B1 |
| verbrennenspalić (się) | verbrennt | verbrannte | hat / ist verbrannt | B1 |
| anwendenzastosować | wendet an | wandte an / wendete an | hat angewandt / angewendet | B1 |
| anerkennenuznać | erkennt an | erkannte an | hat anerkannt | B1 |
Wzór ei, ie, ie: bleiben, blieb, geblieben (25)Najbardziej przewidywalna rodzina: ei w bezokoliczniku, ie w Präteritum i w Partizip II. | ||||
| bleibenzostać | bleibt | blieb | ist geblieben | A1 |
| schreibenpisać | schreibt | schrieb | hat geschrieben | A1 |
| scheinenświecić; wydawać się | scheint | schien | hat geschienen | A1 |
| unterschreibenpodpisać | unterschreibt | unterschrieb | hat unterschrieben | A1 |
| aussteigenwysiąść | steigt aus | stieg aus | ist ausgestiegen | A1 |
| einsteigenwsiąść | steigt ein | stieg ein | ist eingestiegen | A1 |
| überweisenprzelać (pieniądze) | überweist | überwies | hat überwiesen | A1 |
| leihenpożyczyć | leiht | lieh | hat geliehen | A2 |
| beschreibenopisać | beschreibt | beschrieb | hat beschrieben | A2 |
| umsteigenprzesiąść się | steigt um | stieg um | ist umgestiegen | A2 |
| schreienkrzyczeć | schreit | schrie | hat geschrien | B1 |
| entscheidenzdecydować | entscheidet | entschied | hat entschieden | B1 |
| beweisenudowodnić | beweist | bewies | hat bewiesen | B1 |
| steigenwchodzić; rosnąć (o cenach) | steigt | stieg | ist gestiegen | B1 |
| verzeihenwybaczyć | verzeiht | verzieh | hat verziehen | B1 |
| treibenuprawiać (sport) | treibt | trieb | hat getrieben | B1 |
| scheidenrozdzielać; (sich scheiden lassen) rozwieść się | scheidet | schied | hat geschieden | B1 |
| vermeidenunikać | vermeidet | vermied | hat vermieden | B1 |
| schweigenmilczeć | schweigt | schwieg | hat geschwiegen | B1 |
| erscheinenukazać się, pojawić się | erscheint | erschien | ist erschienen | B2 |
| weisenwskazywać | weist | wies | hat gewiesen | B2 |
| reibentrzeć | reibt | rieb | hat gerieben | B2 |
| meidenunikać | meidet | mied | hat gemieden | B2 |
| preisenwychwalać | preist | pries | hat gepriesen | B2 |
| gedeihendobrze się rozwijać, rosnąć | gedeiht | gedieh | ist gediehen | B2 |
Wzór ei, i, i: beißen, biss, gebissen (15)Bliźniak poprzedniej grupy, ale z krótkim i i często z podwojoną spółgłoską: schneiden, schnitt, geschnitten. | ||||
| reitenjeździć konno | reitet | ritt | ist geritten | A1 |
| schneidenciąć, kroić | schneidet | schnitt | hat geschnitten | A2 |
| streitenkłócić się | streitet | stritt | hat gestritten | A2 |
| vergleichenporównać | vergleicht | verglich | hat verglichen | A2 |
| greifenchwytać, sięgać | greift | griff | hat gegriffen | B1 |
| beißengryźć | beißt | biss | hat gebissen | B1 |
| leidencierpieć | leidet | litt | hat gelitten | B1 |
| streichenmalować (ściany); skreślić | streicht | strich | hat gestrichen | B1 |
| reißenrwać, rozerwać | reißt | riss | hat gerissen | B2 |
| schmeißenpot. rzucić, wywalić | schmeißt | schmiss | hat geschmissen | B2 |
| pfeifengwizdać | pfeift | pfiff | hat gepfiffen | B2 |
| schleichenskradać się | schleicht | schlich | ist geschlichen | B2 |
| weichenustępować | weicht | wich | ist gewichen | B2 |
| gleitensunąć, ślizgać się | gleitet | glitt | ist geglitten | B2 |
| schreitenkroczyć | schreitet | schritt | ist geschritten | B2 |
Wzór …, o, o: fliegen, flog, geflogen (30)Bezokolicznik bywa różny (ie, ü, e, ö), ale Präteritum i Partizip II mają o: lügen, log, gelogen. | ||||
| fliegenlecieć | fliegt | flog | ist geflogen | A1 |
| schließenzamknąć | schließt | schloss | hat geschlossen | A1 |
| riechenpachnieć; wąchać | riecht | roch | hat gerochen | A1 |
| anziehenubrać (się), włożyć | zieht an | zog an | hat angezogen | A1 |
| anbietenzaproponować, oferować | bietet an | bot an | hat angeboten | A1 |
| ausziehenzdjąć (ubranie); wyprowadzić się | zieht aus | zog aus | hat / ist ausgezogen | A1 |
| umziehenprzeprowadzić się; (sich) przebrać się | zieht um | zog um | ist umgezogen | A1 |
| abfliegenodlecieć | fliegt ab | flog ab | ist abgeflogen | A1 |
| verlierenzgubić; przegrać | verliert | verlor | hat verloren | A2 |
| lügenkłamać | lügt | log | hat gelogen | A2 |
| verbietenzakazać | verbietet | verbot | hat verboten | A2 |
| abschließenzamknąć na klucz; zakończyć | schließt ab | schloss ab | hat abgeschlossen | A2 |
| verschiebenprzełożyć (termin) | verschiebt | verschob | hat verschoben | A2 |
| einziehenwprowadzić się | zieht ein | zog ein | ist eingezogen | A2 |
| ziehenciągnąć; przeprowadzić się | zieht | zog | hat / ist gezogen | B1 |
| schießenstrzelać | schießt | schoss | hat geschossen | B1 |
| bietenoferować | bietet | bot | hat geboten | B1 |
| genießenrozkoszować się, cieszyć się (czymś) | genießt | genoss | hat genossen | B1 |
| fliehenuciekać | flieht | floh | ist geflohen | B1 |
| betrügenoszukać | betrügt | betrog | hat betrogen | B1 |
| hebenpodnosić | hebt | hob | hat gehoben | B1 |
| schiebenpchać; przesuwać | schiebt | schob | hat geschoben | B1 |
| fließenpłynąć (o wodzie) | fließt | floss | ist geflossen | B1 |
| wiegenważyć | wiegt | wog | hat gewogen | B1 |
| frierenmarznąć | friert | fror | hat gefroren | B1 |
| abbiegenskręcić | biegt ab | bog ab | ist abgebogen | B1 |
| gießenpodlewać; lać | gießt | goss | hat gegossen | B1 |
| schwörenprzysięgać | schwört | schwor | hat geschworen | B2 |
| schmelzentopnieć | schmilzt | schmolz | ist geschmolzen | B2 |
| biegenzginać | biegt | bog | hat gebogen | B2 |
Wzór i, a, u: finden, fand, gefunden (16)Klasyczne i, a, u, zwykle przed nd, ng albo nk: trinken, trank, getrunken. | ||||
| findenznaleźć; uważać | findet | fand | hat gefunden | A1 |
| trinkenpić | trinkt | trank | hat getrunken | A1 |
| singenśpiewać | singt | sang | hat gesungen | A2 |
| stattfindenodbyć się | findet statt | fand statt | hat stattgefunden | A2 |
| verschwindenzniknąć | verschwindet | verschwand | ist verschwunden | B1 |
| klingenbrzmieć | klingt | klang | hat geklungen | B1 |
| zwingenzmuszać | zwingt | zwang | hat gezwungen | B1 |
| springenskakać | springt | sprang | ist gesprungen | B1 |
| stinkenśmierdzieć | stinkt | stank | hat gestunken | B1 |
| gelingenudać się | gelingt | gelang | ist gelungen | B1 |
| sinkenopadać, tonąć | sinkt | sank | ist gesunken | B1 |
| bindenwiązać | bindet | band | hat gebunden | B2 |
| ringenzmagać się; walczyć (w zapasach) | ringt | rang | hat gerungen | B2 |
| dringenprzenikać, przedostawać się | dringt | drang | ist gedrungen | B2 |
| schwingenkołysać (się), machać | schwingt | schwang | hat geschwungen | B2 |
| schwindenzanikać, słabnąć | schwindet | schwand | ist geschwunden | B2 |
Wzór …, a, o: helfen, half, geholfen (36)Największa grupa: a w Präteritum, o w Partizip II, w bezokoliczniku najczęściej e. Tu jest też kommen, kam, gekommen. | ||||
| kommenprzyjść, przyjechać | kommt | kam | ist gekommen | A1 |
| nehmenbrać | nimmt | nahm | hat genommen | A1 |
| helfenpomagać | hilft | half | hat geholfen | A1 |
| sprechenmówić | spricht | sprach | hat gesprochen | A1 |
| bekommendostać | bekommt | bekam | hat bekommen | A1 |
| treffenspotkać | trifft | traf | hat getroffen | A1 |
| gewinnenwygrać | gewinnt | gewann | hat gewonnen | A1 |
| beginnenzaczynać | beginnt | begann | hat begonnen | A1 |
| mitnehmenwziąć ze sobą | nimmt mit | nahm mit | hat mitgenommen | A1 |
| mitkommenpójść z kimś | kommt mit | kam mit | ist mitgekommen | A1 |
| schwimmenpływać | schwimmt | schwamm | ist geschwommen | A1 |
| ankommenprzyjechać, dotrzeć | kommt an | kam an | ist angekommen | A1 |
| empfehlenpolecić | empfiehlt | empfahl | hat empfohlen | A1 |
| sterbenumrzeć | stirbt | starb | ist gestorben | A2 |
| unternehmenzrobić coś (np. wycieczkę), przedsięwziąć | unternimmt | unternahm | hat unternommen | A2 |
| rauskommenwyjść (na zewnątrz) | kommt raus | kam raus | ist rausgekommen | A2 |
| aussprechenwymówić | spricht aus | sprach aus | hat ausgesprochen | A2 |
| wegwerfenwyrzucić | wirft weg | warf weg | hat weggeworfen | A2 |
| teilnehmenbrać udział | nimmt teil | nahm teil | hat teilgenommen | A2 |
| bewerben(sich) ubiegać się (o pracę) | bewirbt | bewarb | hat beworben | A2 |
| weiterhelfenpomóc (dalej, w sprawie) | hilft weiter | half weiter | hat weitergeholfen | A2 |
| brechenzłamać | bricht | brach | hat / ist gebrochen | B1 |
| stehlenkraść | stiehlt | stahl | hat gestohlen | B1 |
| werfenrzucać | wirft | warf | hat geworfen | B1 |
| geltenobowiązywać, być ważnym | gilt | galt | hat gegolten | B1 |
| unterbrechenprzerwać | unterbricht | unterbrach | hat unterbrochen | B1 |
| erschreckenprzestraszyć się | erschrickt | erschrak | ist erschrocken | B1 |
| stechenkłuć, żądlić | sticht | stach | hat gestochen | B1 |
| einbrechenwłamać się | bricht ein | brach ein | hat / ist eingebrochen | B1 |
| vorkommenzdarzać się; występować | kommt vor | kam vor | ist vorgekommen | B1 |
| befehlenrozkazać | befiehlt | befahl | hat befohlen | B2 |
| spinnenprząść; pot. odbijać (komuś), wariować | spinnt | spann | hat gesponnen | B2 |
| bergenratować (z wraku, gruzów); kryć w sobie | birgt | barg | hat geborgen | B2 |
| verderbenzepsuć (się) | verdirbt | verdarb | hat / ist verdorben | B2 |
| gebärenrodzić | gebiert | gebar | hat geboren | B2 |
| werbenreklamować; zabiegać (o coś) | wirbt | warb | hat geworben | B2 |
Wzór …, a, e: geben, gab, gegeben (21)Präteritum ma a, a Partizip II wraca do samogłoski bezokolicznika. Tu są też sitzen, saß, gesessen i liegen, lag, gelegen. | ||||
| sehenwidzieć | sieht | sah | hat gesehen | A1 |
| gebendać | gibt | gab | hat gegeben | A1 |
| liegenleżeć | liegt | lag | hat / ist gelegen | A1 |
| vergessenzapomnieć | vergisst | vergaß | hat vergessen | A1 |
| sitzensiedzieć | sitzt | saß | hat / ist gesessen | A1 |
| lesenczytać | liest | las | hat gelesen | A1 |
| bittenprosić | bittet | bat | hat gebeten | A1 |
| essenjeść | isst | aß | hat gegessen | A1 |
| aussehenwyglądać | sieht aus | sah aus | hat ausgesehen | A1 |
| fernsehenoglądać telewizję | sieht fern | sah fern | hat ferngesehen | A1 |
| abgebenoddać | gibt ab | gab ab | hat abgegeben | A1 |
| ansehenobejrzeć, przyjrzeć się | sieht an | sah an | hat angesehen | A2 |
| ausgebenwydać (pieniądze) | gibt aus | gab aus | hat ausgegeben | A2 |
| zurückgebenoddać | gibt zurück | gab zurück | hat zurückgegeben | A2 |
| geschehenzdarzyć się | geschieht | geschah | ist geschehen | B1 |
| tretenkopnąć; nadepnąć; wejść | tritt | trat | hat / ist getreten | B1 |
| fressenjeść (o zwierzętach) | frisst | fraß | hat gefressen | B1 |
| betretenwejść (do pomieszczenia) | betritt | betrat | hat betreten | B1 |
| auftretenwystąpić; pojawić się | tritt auf | trat auf | ist aufgetreten | B1 |
| eintretenwejść; wstąpić (do) | tritt ein | trat ein | ist eingetreten | B1 |
| messenmierzyć | misst | maß | hat gemessen | B1 |
Wzór a, u, a: fahren, fuhr, gefahren (17)a w bezokoliczniku i w Partizip II, u w Präteritum: tragen, trug, getragen. | ||||
| fahrenjechać | fährt | fuhr | ist gefahren | A1 |
| tragennosić | trägt | trug | hat getragen | A1 |
| einladenzaprosić | lädt ein | lud ein | hat eingeladen | A1 |
| waschenmyć; prać | wäscht | wusch | hat gewaschen | A1 |
| abfahrenodjechać | fährt ab | fuhr ab | ist abgefahren | A1 |
| wegfahrenwyjechać | fährt weg | fuhr weg | ist weggefahren | A2 |
| eintragenwpisać | trägt ein | trug ein | hat eingetragen | A2 |
| austragenroznosić (np. gazety) | trägt aus | trug aus | hat ausgetragen | A2 |
| herunterladenpobrać (plik) | lädt herunter | lud herunter | hat heruntergeladen | A2 |
| schlagenbić, uderzać | schlägt | schlug | hat geschlagen | B1 |
| erfahrendowiedzieć się | erfährt | erfuhr | hat erfahren | B1 |
| wachsenrosnąć | wächst | wuchs | ist gewachsen | B1 |
| ladenładować | lädt | lud | hat geladen | B1 |
| überfahrenprzejechać (kogoś, coś) | überfährt | überfuhr | hat überfahren | B1 |
| umfahrenobjechać | umfährt | umfuhr | hat umfahren | B1 |
| herunterfahrenwyłączyć (komputer) | fährt herunter | fuhr herunter | hat heruntergefahren | B1 |
| grabenkopać (w ziemi) | gräbt | grub | hat gegraben | B2 |
Partizip II jak bezokolicznik, ie lub i w Präteritum: fallen, fiel, gefallen (20)Wystarczy zapamiętać jedną nową formę, czyli Präteritum: fiel, ließ, hielt, lief, schlief, rief. | ||||
| lassenzostawić; pozwolić | lässt | ließ | hat gelassen | A1 |
| haltentrzymać; zatrzymać się | hält | hielt | hat gehalten | A1 |
| heißennazywać się | heißt | hieß | hat geheißen | A1 |
| laufenbiec; iść | läuft | lief | ist gelaufen | A1 |
| gefallenpodobać się | gefällt | gefiel | hat gefallen | A1 |
| schlafenspać | schläft | schlief | hat geschlafen | A1 |
| anrufenzadzwonić (do kogoś) | ruft an | rief an | hat angerufen | A1 |
| anfangenzaczynać | fängt an | fing an | hat angefangen | A1 |
| ratenradzić; zgadywać | rät | riet | hat geraten | A1 |
| fallenspaść, upaść | fällt | fiel | ist gefallen | A2 |
| rufenwołać | ruft | rief | hat gerufen | A2 |
| unterhalten(sich) rozmawiać; bawić | unterhält | unterhielt | hat unterhalten | A2 |
| bratensmażyć | brät | briet | hat gebraten | A2 |
| beratendoradzać | berät | beriet | hat beraten | A2 |
| fangenłapać | fängt | fing | hat gefangen | B1 |
| stoßenpchnąć; uderzyć się | stößt | stieß | hat gestoßen | B1 |
| empfangenprzyjmować (gości); odbierać (sygnał) | empfängt | empfing | hat empfangen | B1 |
| sich verlaufen(sich) zgubić się | verläuft sich | verlief sich | hat verlaufen | B1 |
| enthaltenzawierać | enthält | enthielt | hat enthalten | B1 |
| blasendmuchać; wiać | bläst | blies | hat geblasen | B2 |
Czasowniki osobne: gehen, stehen, tun, hängen… (13)Formy, które trzeba zapamiętać pojedynczo: gehen, ging, gegangen; stehen, stand, gestanden; tun, tat, getan. | ||||
| geheniść | geht | ging | ist gegangen | A1 |
| tunrobić | tut | tat | hat getan | A1 |
| stehenstać | steht | stand | hat / ist gestanden | A1 |
| verstehenrozumieć | versteht | verstand | hat verstanden | A1 |
| aufstehenwstać | steht auf | stand auf | ist aufgestanden | A1 |
| hängenwisieć | hängt | hing | hat / ist gehangen | A2 |
| bestehenzdać (egzamin); składać się (z) | besteht | bestand | hat bestanden | A2 |
| ausgehenwyjść (np. wieczorem) | geht aus | ging aus | ist ausgegangen | A2 |
| wehtunboleć | tut weh | tat weh | hat wehgetan | A2 |
| backenpiec | bäckt | backte | hat gebacken | A2 |
| umgehenobchodzić się (z kimś, czymś) | geht um | ging um | ist umgegangen | B1 |
| entstehenpowstać | entsteht | entstand | ist entstanden | B1 |
| feststehenbyć ustalonym | steht fest | stand fest | hat / ist festgestanden | B1 |
Chcesz mówić po niemiecku, a nie tylko znać formy?
Na kursie niemieckiego online w choices® lektor pilnuje, żeby czasowniki nieregularne trafiały do twoich wypowiedzi, a nie zostawały w tabeli. Zaczynamy od analizy potrzeb, więc program dopasowujemy do celu: pracy, egzaminu Goethe albo telc czy przeprowadzki. Zajęcia odbywają się online, więc nie ma znaczenia, czy mieszkasz w Warszawie, Wrocławiu czy w Niemczech.
Zobacz kursy niemieckiego onlineZmiana samogłoski w Präsens: fährt, gibt, sieht
Pierwsza nieregularność pojawia się już w czasie teraźniejszym, zanim ktokolwiek wspomni o przeszłości. U wielu czasowników mocnych w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej zmienia się samogłoska. Pozostałe osoby odmieniają się regularnie: ich fahre, du fährst, er fährt, ale wir fahren, ihr fahrt, sie fahren.
gibt, nimmt, sieht
fährt, läuft, stößt
ist, hat, kann, weiß
geht, kommt, bleibt
Są trzy typy zmian:
| Zmiana | Przykłady (du / er) | Uwaga |
|---|---|---|
| e → i | geben: du gibst, er gibt; helfen: hilfst, hilft; sprechen: sprichst, spricht; nehmen: nimmst, nimmt | nehmen zmienia też spółgłoskę: nimmt |
| e → ie | sehen: du siehst, er sieht; lesen: liest, liest; empfehlen: empfiehlst, empfiehlt | ie czyta się jak długie i |
| a → ä, au → äu, o → ö | fahren: fährst, fährt; schlafen: schläfst, schläft; laufen: läufst, läuft; stoßen: stößt | to tzw. przegłos (Umlaut) |
Trzy rzeczy pomagają nie pogubić się w tych formach. Po pierwsze, zmiana dotyczy wyłącznie czasowników mocnych, i to nie wszystkich: gehen, kommen, bleiben czy schreiben jej nie mają. Czasowniki regularne nigdy jej nie mają. Po drugie, gdy temat kończy się na s, ß albo z, formy du i er się zrównują: du liest, er liest; du isst, er isst. Po trzecie, zmiana e → i lub ie przenosi się do trybu rozkazującego w formie du: Gib mir das Buch! Nimm Platz! Lies das! Przegłos a → ä już się nie przenosi: Fahr langsam! Schlaf gut!
haben czy sein w Perfekt: prosta reguła i wyjątki
Dla Polaków to najtrudniejsza część całego tematu, i to z prostego powodu. W polskim czasie przeszłym nie ma czasownika posiłkowego: mówimy po prostu „poszedłem” i „zjadłem”. W angielskim posiłkowy jest zawsze ten sam: I have gone, I have eaten. Niemiecki ma dwa i trzeba wybrać właściwy: ich bin gegangen, ale ich habe gegessen. Kto zna angielski, zwykle wybiera haben z przyzwyczajenia. O tym mechanizmie piszemy szerzej we wpisie Niemiecki po angielskim.
Na szczęście reguła jest dość prosta. Perfekt z sein tworzą czasowniki nieprzechodnie, które opisują ruch z jednego miejsca w drugie albo zmianę stanu. Do tego dochodzą sein, werden i bleiben oraz kilka czasowników typu „coś się zdarzyło”: geschehen, passieren, gelingen. Wszystkie pozostałe tworzą Perfekt z haben.
Czy czasownik ma dopełnienie w bierniku (kogo? co?) albo jest zwrotny (sich)? Tak → haben. Ich habe das Auto gefahren. Ich habe mich beeilt.
Czy opisuje ruch z miejsca na miejsce albo zmianę stanu (zasnąć, umrzeć, urosnąć, zniknąć)? Tak → sein. Wir sind nach Berlin gefahren. Er ist eingeschlafen.
Czy to sein, werden, bleiben albo geschehen, passieren, gelingen? Tak → sein. Ich bin zu Hause geblieben. Was ist passiert?
We wszystkich pozostałych przypadkach: haben. Tak tworzy Perfekt ponad dwie trzecie czasowników z naszej tabeli.
Czasowniki, przy których zmienia się posiłkowy
Kilka czasowników ruchu ma oba posiłkowe, zależnie od znaczenia. Gdy jest dopełnienie w bierniku, wygrywa haben:
| Czasownik | Z sein | Z haben |
|---|---|---|
| fahren | Wir sind nach Hamburg gefahren. (pojechaliśmy) | Ich habe das Auto in die Werkstatt gefahren. (zawiozłem) |
| fliegen | Sie ist nach Wien geflogen. (poleciała) | Die Pilotin hat die Maschine geflogen. (pilotowała) |
| ziehen | Sie ist nach Leipzig gezogen. (przeprowadziła się) | Er hat an der Tür gezogen. (pociągnął) |
| brechen | Das Eis ist gebrochen. (lód pękł) | Er hat sich das Bein gebrochen. (złamał) |
| umziehen | Wir sind umgezogen. (przeprowadziliśmy się) | Ich habe mich umgezogen. (przebrałem się) |
Pułapki, które wyglądają na ruch
Dwa czasowniki z rodziny kommen tworzą Perfekt z haben, bo mają dopełnienie albo w ogóle nie opisują ruchu: Ich habe eine E-Mail bekommen (dostałem), Der Film hat mir gefallen (podobał mi się). Tak samo anfangen i beginnen: Der Kurs hat angefangen. Z kolei schlafen, sitzen czy stehen opisują stan, a nie zmianę, więc w standardowym niemieckim mają haben: Ich habe gut geschlafen.
Południe Niemiec, Austria i Szwajcaria: ist gesessen
Jeśli uczysz się z lektorem z Bawarii, Austrii albo Szwajcarii, usłyszysz „ich bin gesessen”, „ich bin gestanden” i „ich bin gelegen”. To nie błąd. Projekt Variantengrammatik des Standarddeutschen, który bada gramatykę standardowego niemieckiego w poszczególnych regionach, pokazuje, że przy stehen, sitzen i liegen na południu obok haben używa się sein, a na północy haben. Obie wersje należą do standardowego niemieckiego. Na egzaminie i w korespondencji wybierz jedną i trzymaj się jej, ale rozpoznawaj drugą. Więcej o takich różnicach przeczytasz we wpisie Odmiany języka niemieckiego. W tabeli i w aplikacji te czasowniki mają oznaczenie „hat / ist”, a aplikacja uznaje obie odpowiedzi.
Partizip II z ge- i bez ge-
Partizip II czasowników mocnych tworzy się według schematu ge- + temat (często ze zmienioną samogłoską) + -en: gefahren, geschrieben, getrunken. Clahsen (1999) zauważył, że ta końcówka sama w sobie jest wskazówką: w niemieckim imiesłowy na -t tworzy się z reguły, a imiesłowy na -en pamięta się jako gotowe formy. Kłopot sprawia jednak początek słowa, a dokładniej przedrostki.
| Rodzaj czasownika | Co dzieje się z ge- | Przykłady |
|---|---|---|
| Bez przedrostka | ge- na początku | gehen, gegangen; finden, gefunden |
| Z przedrostkiem rozdzielnym (an-, auf-, aus-, ein-, mit-, vor-, weg-, zurück- i inne) | ge- w środku, między przedrostkiem a tematem | anfangen, angefangen; aufstehen, aufgestanden; mitnehmen, mitgenommen |
| Z przedrostkiem nierozdzielnym (be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer-) | bez ge- | bekommen, bekommen; verstehen, verstanden; empfehlen, empfohlen; vergessen, vergessen |
| Z durch-, über-, um-, unter- (raz rozdzielne, raz nie) | zależnie od znaczenia i akcentu | unterschreiben, unterschrieben; ale umsteigen, umgestiegen |
Prosty test: jeśli przedrostek w zdaniu odłącza się i ląduje na końcu (Ich fange morgen an), w Partizip II pojawi się ge- w środku (angefangen). Jeśli przedrostek nigdy się nie odłącza (Ich verstehe das), ge- nie będzie wcale. Wśród 214 czasowników z naszej tabeli 48 ma przedrostek rozdzielny, a 36 nierozdzielny. Formy typu „geverstanden” czy „gebekommen” to jedne z najczęstszych błędów na poziomie A2.
Niemiecki w twojej firmie
Współpracujecie z klientami z Niemiec, Austrii albo Szwajcarii? Prowadzimy kursy niemieckiego dla zespołów online i w siedzibie firmy, od poziomu A1 po negocjacje. Program układamy po analizie potrzeb, a postępy mierzymy, żeby było widać efekty szkolenia.
Poznaj kursy niemieckiego dla firmCzasowniki mieszane i modalne: pułapki z końcówką -te
Czasowniki mieszane wyglądają na regularne, bo mają końcówki -te i -t, ale zmieniają temat. Jest ich niewiele, za to należą do najczęstszych w języku, dlatego trzeba je znać na pamięć:
| Bezokolicznik | Präteritum | Perfekt | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| bringen | brachte | hat gebracht | przynieść |
| denken | dachte | hat gedacht | myśleć |
| kennen | kannte | hat gekannt | znać |
| wissen | wusste | hat gewusst | wiedzieć |
| nennen | nannte | hat genannt | nazywać |
| brennen | brannte | hat gebrannt | palić się |
| rennen | rannte | ist gerannt | biec, pędzić |
| anwenden | wandte an / wendete an | hat angewandt / angewendet | zastosować |
Najwięcej kłopotu sprawia para kennen i wissen. Obie znaczą po polsku „znać” albo „wiedzieć”, ale kennen dotyczy osób, miejsc i rzeczy (Ich kenne Anna. Ich kenne Berlin.), a wissen faktów i informacji, często w zdaniu podrzędnym (Ich weiß, dass sie in Berlin wohnt.). W Präsens wissen ma własną odmianę bez -t: ich weiß, er weiß.
Czasowniki modalne (können, müssen, dürfen, sollen, wollen, mögen) mają nieregularny Präsens (ich kann, du kannst, er kann), a w Präteritum końcówkę -te i brak przegłosu: konnte, musste, durfte, mochte. W Perfekt czekają dwie niespodzianki. Formy gekonnt, gemusst czy gewollt pojawiają się tylko wtedy, gdy modalny stoi sam: Ich habe es nicht gekonnt. Jeśli towarzyszy mu drugi czasownik, zamiast Partizip II stoi bezokolicznik: Ich habe nicht kommen können. Tak samo zachowuje się lassen: Ich habe das Auto reparieren lassen. Dlatego w mowie od modalnych prawie zawsze używa się Präteritum, o czym w kolejnej części.
Präteritum czy Perfekt: czego naprawdę używają Niemcy
Podręczniki uczą, że Präteritum to czas tekstów pisanych, a Perfekt czas rozmowy. To dobre przybliżenie, ale rzeczywistość jest ciekawsza. W gwarach i w mowie potocznej południowych Niemiec, Austrii i Szwajcarii Präteritum przez wieki niemal zniknęło. Językoznawcy nazywają to zjawisko oberdeutscher Präteritumschwund, a opisał je już Kaj B. Lindgren w 1957 roku. W szwajcarskich odmianach niemieckiego Präteritum praktycznie nie istnieje, a w Bawarii i Austrii zostały głównie formy war i modalnych. Na północy w opowiadaniu ustnym Präteritum słychać częściej.
Badanie Andreasa Jägera (2006) nad mówionym niemieckim pokazało, że ten podział nie jest tak ostry, jak sugerują podręczniki: nie ma „idealnego” mówcy z południa, który używa wyłącznie Perfekt. Wnioski dla uczącego się są jednak jasne:
- Aktywnie, także w mowie: Präteritum od sein, haben, werden i czasowników modalnych (war, hatte, wurde, konnte, musste, wollte). Gestern war ich müde brzmi naturalniej niż gestern bin ich müde gewesen.
- Aktywnie w piśmie: Präteritum wszystkich częstych czasowników w opisach wydarzeń, relacjach i opowiadaniach, na przykład w wypracowaniu na egzamin.
- Rozpoznawanie: Präteritum pozostałych czasowników z tabeli. Spotkasz je w artykułach, książkach i wiadomościach, więc musisz je rozumieć, nawet jeśli w rozmowie powiesz Perfekt.
- W rozmowie: Perfekt przy większości czasowników: Ich habe gestern einen Film gesehen. Wir sind ans Meer gefahren.
Jeśli przygotowujesz się do egzaminu Goethe albo telc, pamiętaj, że w części pisemnej oceniany jest także wybór odpowiedniego rejestru. O tym, jak wyglądają egzaminy i który certyfikat wybrać, piszemy we wpisie Certyfikaty z niemieckiego.
Konjunktiv II od czasowników nieregularnych: wäre, hätte, käme
Tryb przypuszczający (Konjunktiv II) tworzy się od Präteritum. Przy czasownikach mocnych i mieszanych samogłoski a, o, u dostają przegłos i pojawia się końcówka -e: kam → käme, ging → ginge, gab → gäbe, wusste → wüsste. Dzięki temu tabela czasowników nieregularnych przydaje się podwójnie.
W praktyce większość tych form zastępuje dziś konstrukcja würde + bezokolicznik (ich würde kommen zamiast ich käme). Gramatyka wydawnictwa Hueber zauważa, że wiele dawnych form Konjunktiv II czasowników mocnych brzmi dziś staroświecko. Własne formy trzymają się mocno tylko przy kilku czasownikach i te warto znać na pamięć:
| Bezokolicznik | Konjunktiv II | Przykład |
|---|---|---|
| sein | wäre | Das wäre toll. (To byłoby świetne.) |
| haben | hätte | Ich hätte gern einen Kaffee. (Poproszę kawę.) |
| werden | würde | Ich würde gern kommen. (Chętnie bym przyszedł.) |
| können | könnte | Könnten Sie mir helfen? (Czy mógłby Pan mi pomóc?) |
| müssen, dürfen, sollen | müsste, dürfte, sollte | Du solltest mehr schlafen. (Powinieneś więcej spać.) |
| mögen | möchte | Ich möchte bezahlen. (Chciałbym zapłacić.) |
| wissen, kommen, gehen, geben | wüsste, käme, ginge, gäbe | Wenn es nur so einfach ginge! (Gdyby to było takie proste!) |
Möchte to w praktyce osobny czasownik grzecznej prośby i od niego warto zacząć, zanim w ogóle pojawi się temat trybu przypuszczającego. W pracy Könnten Sie… i Ich hätte gern… to podstawa uprzejmej komunikacji.
Najczęstsze błędy Polaków w niemieckich czasownikach nieregularnych
Większość błędów ma swoje źródło w języku, który już znasz: w polskim, w którym czas przeszły nie ma posiłkowego, albo w angielskim, który ma tylko have. Warto znać te mechanizmy, bo wtedy łatwiej wyłapać błąd we własnej wypowiedzi.
| Błąd | Poprawnie | Skąd się bierze |
|---|---|---|
| Ich habe nach Hause gegangen. | Ich bin nach Hause gegangen. | Przeniesienie angielskiego have; w polskim posiłkowego w ogóle nie ma |
| Ich bin gut geschlafen. | Ich habe gut geschlafen. | Nadgorliwość w drugą stronę: spanie to stan, a nie ruch ani zmiana |
| Er gebt mir das Buch. | Er gibt mir das Buch. | Zapomniana zmiana e → i w Präsens |
| Er fahrt nach Berlin. | Er fährt nach Berlin. | Zapomniany przegłos w osobie er |
| Ich habe es nicht geverstanden. | Ich habe es nicht verstanden. | ge- dodane mimo przedrostka nierozdzielnego ver- |
| Ich habe einen Brief bekommt. | Ich habe einen Brief bekommen. | bekommen potraktowane jak czasownik regularny |
| Ich bin eine E-Mail bekommen. | Ich habe eine E-Mail bekommen. | Skojarzenie z kommen (ist gekommen) i z angielskim become |
| Ich habe das nicht gewisst. | Ich habe das nicht gewusst. | wissen to czasownik mieszany: wusste, gewusst |
| Er weißt das. | Er weiß das. | wissen nie ma -t w osobie er |
| Ich kenne, dass er recht hat. | Ich weiß, dass er recht hat. | Polskie „znać” i „wiedzieć” nie pokrywają się z kennen i wissen |
| Ich habe nicht kommen gekonnt. | Ich habe nicht kommen können. | Modalny z drugim czasownikiem ma w Perfekt bezokolicznik |
| Er hat gebringt. | Er hat gebracht. | bringen to czasownik mieszany |
| Ich habe das Bild an die Wand gehangen. | Ich habe das Bild an die Wand gehängt. | hängen, hing, gehangen to „wisieć”; „powiesić” odmienia się regularnie: hängte, gehängt |
Bekommen to zresztą klasyczny fałszywy przyjaciel: znaczy „dostać”, a nie „stać się”. Więcej takich par znajdziesz we wpisie False friends w niemieckim, a o tym, czym jeszcze różnią się oba języki, w artykule Różnice między angielskim i niemieckim.
Jak zapamiętać niemieckie czasowniki nieregularne: co mówią badania
Formy nieregularne przechowujemy w pamięci w całości
Harald Clahsen (1999) opisał w serii eksperymentów, jak rodzimi użytkownicy niemieckiego przetwarzają imiesłowy. Regularne imiesłowy na -t mózg składa z części według reguły, a nieregularne imiesłowy na -en wydobywa z pamięci jako gotowe całości. Różnicę widać nawet w zapisie aktywności mózgu (EEG). Ten sam zespół sprawdził później, jak radzą sobie zaawansowani uczący się niemieckiego, a badanymi byli Polacy. Neubauer i Clahsen (2009) przebadali 31 osób z polskim jako pierwszym językiem, które w teście Goethe-Institut uzyskały średnio 26,3 punktu na 30. U nich częstość słowa wpływała na tempo rozpoznawania nie tylko przy imiesłowach nieregularnych, ale także regularnych. Uczący się w większym stopniu niż rodzimi użytkownicy polegają więc na zapamiętanych formach.
Praktyczny wniosek: formy trzeba wielokrotnie widzieć i słyszeć w całości, najlepiej w zdaniach. Wyprowadzanie ich w głowie z reguły w czasie rozmowy jest za wolne. Dlatego w naszych tabelach i w aplikacji każda forma ma przykłady w zdaniach i nagrania.
Rodziny zamiast listy alfabetycznej
Lista alfabetyczna stawia obok siebie czasowniki, które nie mają ze sobą nic wspólnego: befehlen, beginnen, beißen. Grupowanie według wzoru zmiany samogłoski wykorzystuje to, co w języku rzeczywiście istnieje. Jak pisze Mailhammer (2007), to właśnie resztki dawnego systemu utrzymują czasowniki mocne w spójnych grupach, a nawet pozwalają im w ograniczonym stopniu obejmować nowe słowa. Kto zna wzór finden, fand, gefunden, ten poprawnie odmieni też trinken, singen i springen.
Sprawdzanie się i powtórki rozłożone w czasie
Dwie techniki mają najmocniejsze potwierdzenie w badaniach. Pierwsza to przypominanie zamiast czytania. W badaniu Karpicke i Roedigera (2008) osoby, które sprawdzały się ze słówek obcego języka, tydzień później pamiętały ich znacznie więcej niż osoby, które je tylko ponownie czytały. Druga to rozkładanie powtórek w czasie. Przegląd 317 eksperymentów (Cepeda i in., 2006) wykazał, że nauka rozłożona na kilka sesji utrwala lepiej niż ta sama liczba powtórek naraz. Nakata (2015) potwierdził to dla słownictwa w drugim języku. Czytanie tabeli od góry do dołu daje złudzenie, że się umie. Zakrywanie kolumn i wpisywanie form z pamięci daje wiedzę, która zostaje.
Plan nauki na 6 tygodni (10–15 minut dziennie)
| Tydzień | Czego się uczysz | Jak |
|---|---|---|
| 1 | 20 najczęstszych czasowników z tabeli na start, w tym sein, haben, werden i modalne | Po 3–4 dziennie, każdy w dwóch zdaniach: w Perfekt i w Präteritum |
| 2 | Zmiana samogłoski w Präsens i reguła haben/sein | Odmiana du i er na głos; schemat trzech pytań przy każdym nowym czasowniku |
| 3 | Wzory ei, ie, ie; ei, i, i; i, a, u | Jedna rodzina na 2 dni; powtórka poprzedniego tygodnia |
| 4 | Wzory …, o, o; …, a, o; …, a, e | Fiszki z zakrytymi kolumnami, wpisywanie form z pamięci |
| 5 | Wzory a, u, a; fallen, fiel, gefallen; czasowniki osobne i mieszane | Zdania o własnym dniu w Perfekt, krótka historia w Präteritum |
| 6 | Czasowniki z przedrostkami, B1–B2 | Tylko formy, które sprawiają kłopot; powtórki wyznacza algorytm |
Tabela rozpisuje 214 czasowników z poziomów A1–B2. Jeśli dopiero zaczynasz, zatrzymaj się na A1 i A2, czyli na 116 czasownikach, a resztę dołóż, gdy będziesz na poziomie B1.
Wolisz ćwiczyć niż drukować?
Plan z tabeli możesz zrealizować w naszej darmowej aplikacji. Uczysz się według poziomu albo według wzoru, a przy każdym czasowniku widzisz inne z tej samej rodziny. Aplikacja łączy fiszki, wpisywanie form i ćwiczenia w zdaniach, a terminy powtórek wylicza sama.
Ćwicz niemieckie czasowniki nieregularne w aplikacjiNauka indywidualna z lektorem niemieckiego
Na zajęciach jeden na jeden lektor od razu wychwyci, czy mylisz haben z sein albo gubisz przegłos, i pomoże ci to wyeliminować. Termin, tempo i materiały dopasowujemy do ciebie, a lekcje odbywają się online.
Sprawdź kursy indywidualne onlineQuiz: sprawdź, czy znasz niemieckie czasowniki nieregularne
Dziesięć zdań z pułapkami, które omówiliśmy wyżej. Zaznacz odpowiedzi i kliknij przycisk na dole, a przy każdym pytaniu zobaczysz wyjaśnienie.
1. Er ___ jeden Morgen die Zeitung. (lesen)
lesen zmienia e na ie w osobach du i er: du liest, er liest.
2. Gestern ___ wir ins Kino gegangen.
gehen to ruch z miejsca na miejsce, więc Perfekt tworzy z sein.
3. Ich habe deine Nachricht nicht ___.
be- to przedrostek nierozdzielny, więc Partizip II nie ma ge-. Perfekt z haben, choć kommen ma sein.
4. Das habe ich nicht ___. (wissen)
wissen to czasownik mieszany: wusste, gewusst, z końcówką -t jak w regularnych.
5. Ich ___ gestern zehn Stunden geschlafen.
schlafen opisuje stan, a nie zmianę stanu, więc Perfekt tworzy z haben.
6. ___ mir bitte das Salz! (geben, forma du)
Zmiana e na i przechodzi do trybu rozkazującego: gib, nimm, lies, sprich.
7. Ich ___ das Auto in die Werkstatt gefahren.
Jest dopełnienie w bierniku (das Auto), a ono zawsze wymusza haben.
8. Leider habe ich nicht kommen ___.
Gdy modalny stoi z drugim czasownikiem, w Perfekt zamiast gekonnt pojawia się bezokolicznik: kommen können.
9. Der Zug ___ pünktlich ___. (abfahren, Perfekt)
abfahren to ruch, więc sein; przedrostek ab- jest rozdzielny, więc ge- trafia do środka: abgefahren.
10. Wenn er pünktlich ___, könnten wir anfangen. (kommen, Konjunktiv II)
Konjunktiv II tworzy się od Präteritum (kam) z przegłosem i końcówką -e: käme.
FAQ: niemieckie czasowniki nieregularne
Ile jest czasowników nieregularnych w niemieckim?
Czasowników mocnych jest dziś około 170. Instytut Języka Niemieckiego w Mannheimie podaje liczbę 169, a w średnio-wysoko-niemieckim było ich 349. Do tego dochodzą czasowniki mieszane, modalne i posiłkowe, a także setki czasowników złożonych, które odmieniają się tak jak czasownik podstawowy, np. anfangen jak fangen. Nasza tabela obejmuje 214 czasowników, których potrzebujesz od A1 do B2: z list słownictwa Goethe-Institut oraz kolejne najczęstsze według danych DWDS.
Jakie są najważniejsze niemieckie czasowniki nieregularne?
Najczęstsze to sein, haben, werden, können, wollen, müssen, gehen, wissen, tun, sehen, kommen, sollen, geben, denken, finden, lassen, bringen, stehen, bleiben i nehmen. Od nich warto zacząć, bo pojawiają się w niemal każdej rozmowie.
Jak szybko nauczyć się niemieckich czasowników nieregularnych?
Ucz się ich grupami według wzoru zmiany samogłoski, zawsze w krótkich zdaniach i z czasownikiem posiłkowym (ist gefahren, hat gesehen). Zamiast czytać tabelę, sprawdzaj się z pamięci i rozkładaj powtórki w czasie. Przykładowy plan na 6 tygodni, po 10–15 minut dziennie, znajdziesz w tym wpisie.
Kiedy w Perfekt używa się sein, a kiedy haben?
Sein mają czasowniki nieprzechodnie, które opisują ruch z miejsca na miejsce albo zmianę stanu (gehen, fahren, einschlafen, sterben), a także sein, werden, bleiben i czasowniki typu geschehen czy passieren. Wszystkie pozostałe, w tym czasowniki z dopełnieniem w bierniku i czasowniki zwrotne, tworzą Perfekt z haben.
Czy trzeba uczyć się Präteritum, skoro Niemcy mówią w Perfekt?
Tak, ale w różnym stopniu. Präteritum od sein, haben i czasowników modalnych jest w mowie potoczne (war, hatte, konnte), a w tekstach pisanych, wiadomościach i opowiadaniach Präteritum występuje przy wszystkich czasownikach. W rozmowie przy większości czasowników wystarczy Perfekt, ale formy Präteritum trzeba rozpoznawać.
Czym różnią się czasowniki mocne od nieregularnych?
Czasowniki mocne zmieniają samogłoskę w temacie i mają Partizip II na -en (finden, fand, gefunden). Nieregularne to szersze pojęcie: oprócz mocnych obejmuje też czasowniki mieszane (bringen, brachte, gebracht), modalne i posiłkowe, które mają własną odmianę.
Czy jest tabela niemieckich czasowników nieregularnych w PDF?
Tak. W tym wpisie możesz bezpłatnie i bez rejestracji pobrać PDF z tabelą 214 czasowników z poziomów A1–B2, pogrupowanych w 12 wzorów, z formą z Präsens, Präteritum, Perfekt i poziomem.
Źródła
- Cepeda N. J., Pashler H., Vul E., Wixted J. T., Rohrer D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Carroll R., Svare R., Salmons J. (2012). Quantifying the evolutionary dynamics of German verbs. Journal of Historical Linguistics, 2(2), 153–172.
- Clahsen H. (1999). Lexical entries and rules of language: A multidisciplinary study of German inflection. Behavioral and Brain Sciences, 22(6), 991–1013.
- Dürscheid C., Elspaß S., Ziegler A. (2018). Variantengrammatik des Standarddeutschen. Ein Online-Nachschlagewerk. Zurych, Salzburg, Graz.
- GUS (2025). Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2024/2025. Główny Urząd Statystyczny.
- Hueber Verlag. em Hauptkurs neu, materiały gramatyczne (PDF).
- Jäger A. (2006). Der Gebrauch des Perfekt-Präteritum-Paradigmas in der gesprochenen deutschen Sprache. Baltmannsweiler: Schneider. Omówienie: B. Rothstein, Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht.
- Karpicke J. D., Roediger H. L. (2008). The critical importance of retrieval for learning. Science, 319(5865), 966–968.
- Lindgren K. B. (1957). Über den oberdeutschen Präteritumschwund. Helsinki: Akateeminen kirjakauppa.
- Mailhammer R. (2007). Islands of resilience: The history of the German strong verbs from a systemic point of view. Morphology, 17(1), 77–108.
- Nakata T. (2015). Effects of expanding and equal spacing on second language vocabulary learning. Studies in Second Language Acquisition, 37(4), 677–711.
- Neubauer K., Clahsen H. (2009). Decomposition of inflected words in a second language: An experimental study of German participles. Studies in Second Language Acquisition, 31(3), 403–435.
- Volodina A. (2023). Warum sind nicht alle Verben regelmäßig? Grammatik in Fragen und Antworten. Leibniz-Institut für Deutsche Sprache, Mannheim.
- Goethe-Institut. Listy słownictwa do egzaminów Goethe-Zertifikat A1, A2 i B1. DWDS: Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften.

Poznaj nas lepiej