Celtowie na Wyspach Brytyjskich

Jeśli pasjonujecie się zamierzchłą historią, to znaleźliście artykuł dla siebie! Obecność cywilizacji celtyckiej na Wyspach Brytyjskich to okres spowity tajemnicą i na pewno warty waszej uwagi. Dowiecie się dziś o ich kulturze, wierzeniach religijnych oraz o tym, w jaki sposób kultura celtycka przetrwała do obecnych czasów. Celtowie na Wyspach Brytyjskich odegrali bardzo ważną rolę. A po więcej ciekawostek historycznych zapraszamy was na nasze wpisy o fladze Irlandii i o amerykańskim Święcie Dziękczynienia.
_

Kim byli Celtowie i skąd o nich wiemy?

Celtowie to migrujący lud indoeuropejski, którego część osiedliła się na Wyspach Brytyjskich w epoce żelaza (od ok. VIII wieku p.n.e. do I wieku n.e.). Celtowie mieli swój własny język, który dzisiaj możemy odtworzyć głównie na podstawie nazw geograficznych, kultura ta bowiem polegała na oralnym przekazie wiedzy, nie tworzyła więc raczej swoich źródeł pisanych. Dlatego też właśnie nasza wiedza o Celtach opiera się w dużej mierze na tekstach spisanych przez Starożytnych Rzymian, kiedy ci stacjonowali w Wielkiej Brytanii (Rzymski podbój Wielkiej Brytanii: od 43 roku n.e. do 410 roku n.e.). Jak możemy się domyślić, rzymskie źródła nie były raczej przychylne cywilizacji celtyckiej – z jej rozwiniętymi pogańskimi tradycjami oraz nieustannym sprzeciwem w stronę rzymskich najeźdźców – źródeł tych nie można więc traktować jako w pełni obiektywnych. Sama nazwa Celtowie nie jest raczej przychylna, pochodzi ona bowiem najprawdopodobniej od greckiego słowa Keltoi, co znaczy barbarzyńca. Niech jednak to was nie zniechęci do dalszego czytania – kultura Celtycka była inna od tej starogreckiej lub starorzymskiej, co nie czyni jej jednak gorszą czy uboższą. Tak naprawdę, Celtowie mieli rozwiniętą kulturę, system wierzeń oraz hierarchię społeczną. Był to lud unikalny w skali Europy – ze swoim własnym językiem i alfabetem. Mimo, że nie wiemy o nich wiele, skrawki wiedzy, które przetrwały do naszych czasów nadal pobudzają wyobraźnię historyków i pasjonatów starożytnej historii Wysp Brytyjskich.
_

Kultura celtycka na Wyspach Brytyjskich

Eksplorację cywilizacji celtyckiej proponujemy rozpocząć od jej bogatej kultury. Celtowie nie mieli centralnego rządu, żyli w mniejszych grupach składających się z rodzin, tak zwanych klanach, które tworzyły większe jednostki organizacyjne – plemiona. Każde plemię zamieszkiwało osobny fort, dodatkowo umocniony okopami. Co ciekawe, wszystkie plemiona miały inny system wierzeń, strukturę społeczną oraz tradycję, np. tytuł głowy klanu w niektórych miejscach przypadał na podstawie dziedziczności, a gdzieniegdzie był przekazywany drogą głosowania. W źródłach często możemy przeczytać o celtyckiej tradycji bojowej – Celtowie byli bowiem wyśmienitymi wojownikami. Na co dzień jednak klany utrzymywały się raczej z agrokultury. Celtowie wiedzieli dużo o uprawie ziemi, jako że używali bardzo innowacyjnych, jak na tamte czasy, sposobów uprawy, np. żelaznych pługów ciągniętych przez woły. Warto też wspomnieć o roli kobiet w społeczeństwie celtyckim, cieszyły się one bowiem licznymi prawami, co było wyjątkiem na skalę Europy. Celtyckie kobiety były niejako równe mężczyznom – mogły same wybierać kogo chcą poślubić oraz miały prawo do posiadania własności. Znane są też historie o kobietach, na wysokich stanowiskach społecznych, takich jak przywódca wojenny (np. Królowa Boudicca, która w 60 roku n.e. poprowadziła rewoltę przeciw rzymskim najeźdźcom). Jak już wcześniej wspomnieliśmy celtycka kultura była przekazywana głównie drogą oralną, co nie oznacza, że była uboższa! W społeczeństwie celtyckim dużą popularnością cieszyli się bardowie (wieszcze lub poeci), którzy przekazywali historie plemienne z pokolenia na pokolenia, aż do czasu ich spisania.
_

_

Wierzenia i religia Celtów na Wyspach Brytyjskich

Druidzi, czyli grupa uczonych, którzy zajmowali się leczeniem, gromadzeniem wiedzy, odprawianiem rytuałów oraz szerzeniem wiary, to niejako odpowiednik naszych kapłanów. Z powodu ich ogromnej wiedzy oraz ważnej roli w społeczeństwie, druidzi byli traktowani z najwyższym szacunkiem. Celtyckie rytuały odbywały się najczęściej w leśnych gajach przy źródle wody, która miała duże znaczenie w religii celtyckiej. Świętym drzewem Celtów był długowieczny dąb, szczególnie jeśli rosła na nim jemioła – roślina traktowana jako dar od bogów. Religia celtycka była bowiem politeistyczna – niżej wymieniamy najważniejsze dla Celtów bóstwa:

Dagda – najważniejszy bóg celtyckiego kanonu wierzeń, o wszechpotężnej mocy, często opisywany jako bóg-ojciec. W celtyckiej tradycji irlandzkiej Dagda przedstawiany był najczęściej z maczugą i kotłem.
Morrigan – żona Dagdy, bogini wojny, magii i zniszczenia. W mitach często zmieniała się ona w kruka i lubowała się w widoku krwi na polu bitewnym.
Belenus – bóg agrokultury, słońca i płodności. Bardzo ważne bóstwo w mitologii celtyckiej, było mu poświęcone jedno z najważniejszych świąt pogańskich – Beltane, które rozpoczyna lato.
Lug – celtycki bóg słońca, patron miejscowości Lug był najczęściej przedstawiany jako przystojny i pełen energii młodzieniec, z włócznią lub procą w ręce.
Epona – jedna z najstarszych bogini panteonu celtyckiego. Epona prowadziła dusze do krainy umarłych. Najczęściej przedstawiana jest jako klacz lub kobieta jadąca na koniu.
_

Co pozostało w Wielkiej Brytanii po kulturze celtyckiej?

Mimo, że nadal tak mało wiemy o kulturze celtyckiej w Wielkiej Brytanii, zaskakująca ilość śladów celtyckiej przeszłości Wysp Brytyjskich przetrwała do naszych czasów. Dla przykładu, dwie trzecie nazw angielskich rzek pochodzi właśnie z języka starożytnych Celtów. Najczęściej nazwy te przetłumaczyć można po prostu jako “rzeka” lub “woda”, np. Avon czy Tamiza. Znajdzie się też kilka miejscowości, których nazwa wskazuje na pochodzenie celtyckie (wskazówka: nazwy takich miejscowości zazwyczaj kończą się cząstką -by), np. Dovenby, Glassonby i Fixby. Dodatkowo, kilka celtyckich świąt jest obchodzonych nawet dzisiaj – na pewno kojarzycie słynne Halloween! Innym takim świętem jest Wielkanoc, której angielska nazwa Easter pochodzi od celtyckiego terminu na podobne święto – Ostara. Trzeba też pamiętać, że nawet dzisiaj tradycja celtycka jest aktywnie podtrzymywana przez potomków starożytnych Celtów. Dla przykładu, niektóre rytuały druidów nadal są odprawiane przez praktykujących pogan w miejscach kultu takich jak Stonehenge. Warto też dodać, że wymierające na końcu XX wieku języki pochodzenia celtyckiego, znowu stają się popularne za sprawą działań rządowych lub oddolnych inicjatyw. Tutaj dobrym przykładem może być Walia, gdzie język Walijski był niejako “reanimowany” od 1962 roku i teraz istnieje jako jeden z walijskich języków narodowych i jest na co dzień używany przez ponad 800 000 ludzi.
_