Konstytucja Stanów Zjednoczonych

Konstytucja Stanów Zjednoczonych to podobnie do Deklaracji Niepodległości USA dokument znany każdemu pasjonatowi historii. Konstytucja USA to pierwszy na świecie tego typu dokument, który był wzorem dla wielu demokracji świata. Wyjątkowe jest to jak wiele oryginalnego tekstu zostało zachowane dzięki prostocie w zapisie.
_

Historia powstania Konstytucji Stanów Zjednoczonych

Stany Zjednoczone jako nowo utworzone państwo potrzebowało utworzenia wspólnego zbioru zasad i praw dotyczących wszystkich trzynastu stanów wchodzących w skład kraju. Poszczególne stany miały często własne zbiory praw. Istniały również dokumenty łączące stany między sobą. Możliwe, że to właśnie te osobne zbiory praw w każdym stanie, zarówno tym będącym częścią niepodległego państwa, jak i tym niezależnym spowodowały, że obecnie jest wiele różnic w prawach w poszczególnych stanach. Przykładowo wiek, w którym można prowadzić samochód różni się między stanami.
_

_

Pierwszym dokumentem będącym zbiorem praw w nowym państwie zostały Artykuły Konfederacji i Wieczystej Unii (ang. Articles of Confederation and Perpetual Union), które zostały utworzone krótko po podpisaniu Deklaracji Niepodległości i zatwierdzone przez wszystkie trzynaście stanów w 1781 roku. Dokument ten pozostawiał większość władzy w rękach władz poszczególnych stanów. Rząd otrzymał zaledwie możliwość podejmowania decyzji bez możliwości wprowadzenia ich w życie.  Samo wprowadzenie niektórych podejmowanych decyzji wymagało zgody wszystkich trzynastu stanów, co bardzo utrudniało funkcjonowanie państwa. Co więcej, w reprezentacji stanu na głosowaniu musiał być więcej niż jeden przedstawiciel każdego stanu. Wszystko to doprowadziło nowe państwo na granicę kryzysu ekonomicznego.

W 1787 roku Kongres Stanów Zjednoczonych zwołał delegatów ze wszystkich stanów w celu zmiany Artykułów Konfederacji. Strona Archiwów Narodowych Stanów Zjednoczonych (ang. National Archives) w opisie powstania Konstytucji USA podaje informację, że z siedemdziesięciu czterech powołanych delegatów stawiło się pięćdziesięciu pięciu, w tym żaden ze stanu Rhode Island. Co więcej, wielu wybitnych przedstawicieli było nieobecnych z powodu innych obowiązków, w tym dwóch twórców Deklaracji Niepodległości – Thomas Jefferson i John Adams. Z grupy ośmiu najważniejszych tak zwanych Ojców Założycieli (ang. Founding Fathers) w Konwencji Konstytucyjnej (ang. Constitutional Convention) brali udział George Washington (wybrany na przewodniczącego Konwencji), Benjamin Franklin, Alexander Hamilton oraz James Madison. Oczywiście wiele innych osobistości pojawiło się na Konwencji, a wspomniany już Madison spisał przebieg obrad. Co ciekawe, w związku z kontrowersjami dotyczącymi obrad starano się utrzymać sesje w tajemnicy.
_

Trzy plany i kompromis w postaci Konstytucji

Wcześniej wspomniana strona Archiwów Narodowych wyróżnia trzy plany na poprawienie Artykułów Konfederacji. Pierwszy z nich to Plan Wirginii, który opierał się na stworzeniu silnego wspólnego rządu z trójpodziałem władzy. Drugi to Plan New Jersey, który również skupiał się na wspólnym rządzie będącym ponad władzami poszczególnych stanów. Trzeci to Plan Hamiltona, który przypominał brytyjski model rządu. Delegaci nie mogli również porozumieć się w kwestii sposobu głosowania w Izbie Reprezentantów (ang. House of Representatives), czyli niższej izbie nowotworzonego Kongresu. Większym stanom zależało na liczbie reprezentantów proporcjonalnej do wielkości populacji poszczególnych stanów, mniejszym zależało na równości między stanami, które dawały Artykuły Konfederacji. Konwencja ustanowiła wielkość populacji w poszczególnych stanach jako wyznacznik liczby członków Izby Reprezentantów z każdego z nich. Pozostało pytanie w jaki sposób wliczać niewolników w populację.

Z każdego planu wykorzystano część rozwiązań w ostatecznej wersji Konstytucji. Ostatecznie Konwencja zdecydowała, że liczba członków Izby Reprezentantów będzie proporcjonalna do populacji wolnych ludzi i sześćdziesięciu procent niewolników. Zgodzono się także na równą liczbę reprezentantów w Senacie, wyższej izbie amerykańskiego Kongresu. Pierwszy zarys Konstytucji został zaakceptowany na początku sierpnia 1787 roku. Kompromisu wymagała też problematyczna sprawa niewolnictwa obecnego w południowych stanach.

Konstytucja Stanów Zjednoczonych została podpisana 17 września 1787 roku, po obradach trwających od maja 1787 roku.

Wyjątkowość pierwszej na świecie Konstytucji polega na tym, że w większości nie została ona zmieniona, dopisano tylko poprawki. Co więcej, prosty język i ogólność tekstu dają wiele możliwości interpretacji. Ponadto Konstytucja jest uniwersalna, gdyż została napisana dla trzynastu stanów i doskonale sprawdza się przy pięćdziesięciu stanach.
_

Budowa Konstytucji USA

Konstytucja Stanów Zjednoczonych w znacznej większości pozostała niezmieniona. Składa się ze wstępu (ang. Preamble), siedmiu artykułów i dwudziestu siedmiu poprawek (ang. Amendments).

Wstęp, a zarazem cała Konstytucja rozpoczyna się od słów „My, Naród” (ang. We the People). Z tymi słowami wiąże się ważna ciekawostka z 1989 roku – Lech Wałęsa jako przewodniczący Solidarności przemawiał w połączonych obu izbach amerykańskiego Kongresu, gdzie swoje przemówienie zaczął właśnie tymi słowami nawiązując do wstępu do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Wałęsa otrzymał owacje na stojąco zanim zdążył cokolwiek powiedzieć. Jednak to właśnie cytat z Konstytucji połączył senatorów i kongresmanów ze sprawą wtedy jeszcze socjalistycznej Polski. Warto zauważyć, że Wałęsa przemawiał w Kongresie jako trzeci cudzoziemiec w historii, który nie pełnił funkcji państwowych. Trzeba przyznać, że zawarcie tego cytatu w przemówieniu było błyskotliwe i warte uwagi.

Biorąc pod uwagę, że Konstytucja USA składa się tylko z siedmiu artykułów warto krótko podsumować każdy z nich. Artykuł Pierwszy dotyczy władzy ustawodawczej składającej się z dwuizbowego Kongresu – izby niższej  o nazwie Izba Reprezentantów oraz izby wyższej – Senat. Artykuł Drugi dotyczy władzy wykonawczej w osobie Prezydenta Stanów Zjednoczonych. Artykuł Trzeci dotyczy władzy sądowniczej pod przewodnictwem Sądu Najwyższego (ang. Supreme Court). Artykuł Czwarty opisuje związki pomiędzy stanami, czyli relacje wewnętrzne. Artykuł Piąty mówi o możliwości nowelizowania Konstytucji, czyli wprowadzania poprawek. Artykuł Szósty ustanawia Konstytucję jako najwyższe prawo. Ostatni Siódmy Artykuł mówi o tym, że Konstytucja wejdzie w życie, gdy zatwierdzi ją dziewięć z trzynastu stanów, co miało miejsce w 1788 roku.
_

Poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych

Pierwsza na świecie Konstytucja miała swoich przeciwników i zwolenników. Głównym zarzutem ze strony przeciwników był brak praw obywatelskich. Rzeczywiście sama Konstytucja skupiała się na władzy. Dlatego przeciwnicy Konstytucji domagali się ograniczenia władzy Kongresu oraz ochrony obywateli i utworzenia ich praw. Karta Praw Stanów Zjednoczonych (ang. Bill of Rights) była odpowiedzią na te roszczenia. Została uchwalona 1791 roku i składa się z dziesięciu poprawek do Konstytucji. Kolejne poprawki były wprowadzone stopniowo. Najistotniejsze poprawki to:

Poprawka 1: Wolność słowa, prasy, religii oraz zgromadzeń

Poprawka 2: Prawo do noszenia broni

Poprawka 4: Nakaz sądowy niezbędny do przeszukania lub zatrzymania

Poprawka 6: Prawo do procesu

Poprawka 13 (rok 1865): Zakaz niewolnictwa

Poprawka 14 (rok 1868): Wszyscy obywatele są równi wobec prawa

Poprawka 15 (rok 1870): Prawo do głosowania dla Afroamerykanów

Poprawka 16 (rok 1913): Podatek od dochodu

Poprawka 18 (rok 1919): Wprowadzenie prohibicji – sprzedaż i produkcja alkoholu stała się nielegalna – Prohibicja została zniesiona 21 poprawką w 1933 roku

Poprawka 19 (1920): Prawo wyborcze dla kobiet

Poprawka 22 (rok 1951): Prezydent może sprawować władzę przez co najwyżej dwie kadencje

Poprawka 26 (rok 1971): Prawo do głosowania dla obywateli od osiemnastego roku życia
_

Co działo się z oryginałem Konstytucji?

Historia oryginału Konstytucji USA jest ściśle powiązana z oryginałem Deklaracji Niepodległości. Dokumenty przez większość czasu były przechowywane razem. Oba dokumenty, najważniejsze w historii Stanów Zjednoczonych, podczas Drugiej Wojny Światowej zostały przetransportowane do Fort Knox w celu ochrony. W 1952 roku dokumenty te zostały na stałe wystawione w Archiwach Narodowych, gdzie w jednej Sali można obejrzeć Deklarację Niepodległości, Konstytucję oraz Kartę Praw.

Co ciekawe, w Katalogu Archiwów Narodowych można obejrzeć skany oryginałów Konstytucji i Karty Praw.

Więcej informacji o Konstytucji USA i Karcie Praw w języku angielskim można znaleźć na oficjalnej stronie Archiwów Narodowych Stanów Zjednoczonych.

W poszukiwaniu innych blogów na temat kultury krajów anglojęzycznych i nie tylko odwiedzaj regularnie nasz blog #JęzykiNaWynos.

Dominika Łuczak