Flaga brytyjska (Union Jack) – znaczenie, historia i ciekawostki

Nazewnictwo – Zjednoczone Królestwo, Wielka Brytania czy Anglia? 

Zanim jednak zgłębimy się w temat brytyjskiej flagi, istotnym jest, aby zrozumieć podstawowe pojęcia i nazewnictwo związane z wyspami brytyjskimi, które użyte w nieodpowiednim kontekście może na dobrą sprawę utrudniać zrozumienie pojęć użytych w artykule. 

• Wyspy Brytyjskie to geograficzne określenie całego archipelagu wysp znajdujących się w północno-zachodniej części Europy. Są to Wielka Brytania, Irlandia oraz mniejsze otaczające je wyspy. 
• Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej to państwo unitarne, w skład którego wchodzą Anglia, Walia, Szkocja i Irlandia Północna. Łączy je m.in. waluta, monarchia i stolica w Londynie. 
• Wielka Brytania to nazwa największej z wysp archipelagu, a jednocześnie państwa, w którego skład wchodzą Anglia, Szkocja i Walia. 
• Crown Dependencies, czyli posiadłości Korony Brytyjskiej, takie jak: Wyspa Man, Wyspa Jersey i Wyspa Guernsey.
• Irlandia Północna, od 1921 roku, jest częścią Zjednoczonego Królestwa, ale nie należy do Wielkiej Brytanii, ponieważ leży na drugiej pod względem wielkości wyspie Irlandia. 

Jak wygląda flaga brytyjska i z czego się składa?

Czerwono-białe pasy przecinające się na granatowym tle są bez wątpienia znane każdemu. Ale co tak naprawdę oznaczają? 

Na flagę brytyjską składają się trzy inne flagi: flaga Anglii, flaga Szkocji i flaga Irlandii.  Każda z nich przedstawia inny krzyż Świętego, który jest patronem danego państwa. Za co odpowiadają konkretne symbole na fladze brytyjskiej?

• Czerwony krzyż Świętego Jerzego na białym tle – symbolizuje Anglię. 
• Ukośny, biały krzyż Świętego Andrzeja na niebieskim tle – symbolizuje Szkocję.
• Ukośny, czerwony krzyż Świętego Patryka na białym tle – symbolizuje Irlandię. 

Symbolika flagi Wielkiej Brytanii – co oznacza Union Jack? Jakie kraje tworzą Union Jack?

Flaga Wielkiej Brytanii jest symbolem jedności państwa powstałego z połączenia kilku historycznych królestw. Symbolika flagi łączy w sobie elementy historii, religii oraz polityki, ponieważ odzwierciedla proces stopniowego jednoczenia Anglii, Szkocji i Irlandii pod jedną monarchią. Co zatem oznacza i czego symbolem jest każdy z trzech krzyży reprezentowanych na brytyjskiej fladze?

Krzyż św. Jerzego – symbol Anglii

Krzyż św. Jerzego to czerwony krzyż na białym tle, który od wieków jest oficjalnym symbolem Anglii. Św. Jerzy był rzymskim żołnierzem i chrześcijańskim męczennikiem z III wieku n.e., znanym przede wszystkim z legendy o pokonaniu smoka. W średniowieczu został uznany za patrona Anglii, a jego znak był noszony przez rycerzy podczas wojen i wypraw krzyżowych. Z czasem krzyż św. Jerzego stał się elementem flagi Anglii i najbardziej dominującym elementem Union Jack.

Krzyż św. Andrzeja – symbol Szkocji

Krzyż św. Andrzeja ma formę białego ukośnego krzyża na niebieskim, jasnym tle. Święty Andrzej był jednym z apostołów Jezusa i według tradycji został ukrzyżowany na krzyżu w kształcie litery „X”, który stał się jego symbolem. W Szkocji kult św. Andrzeja pojawił się już we wczesnym średniowieczu, a z czasem uznano go za patrona kraju. Według szkockiej legendy biały krzyż miał ukazać się na niebie przed zwycięską bitwą, co uznano za znak boskiej opieki. W Union Jack krzyż ten tworzy tło dla pozostałych symboli.

Dowiedz się więcej o historii Szkocji >>

Krzyż św. Patryka – symbol Irlandii

Krzyż św. Patryka przedstawia czerwony ukośny krzyż na białym tle i został dodany do flagi w 1801 roku po unii Wielkiej Brytanii z Irlandią. Święty Patryk był misjonarzem z V wieku n.e., który odegrał kluczową rolę w chrystianizacji Irlandii i do dziś jest jej najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym patronem. Według tradycji to właśnie on używał trójlistnej koniczyny do wyjaśniania idei Trójcy Świętej. Na Union Jack jego krzyż jest lekko przesunięty względem krzyża szkockiego, tak aby zachować zasady heraldyki i zapewnić widoczność wszystkich symboli. Tutaj schemat tworzenia się Union Jacka:

Nazwa i funkcja brytyjskiej flagi Union Jack – skąd pochodzi nazwa Union Jack?

Charakterystyczna nazwa flagi brytyjskiej – Union Jack – sięga czasów Imperium Brytyjskiego.  Do XIX wieku koncepcja flag narodowych jeszcze nie istniała. Podstawowym założeniem Union Flag, od XVII wieku, było oznaczenie brytyjskich sił zbrojnych na arenie międzynarodowej i podkreślenie przynależności do brytyjskiej monarchii. Dlatego też, przyjęło się określenie Union Jack, które oznacza dosłownie „proporzec Unii” ze względu na swoją funkcję, jaką w tamtym czasie pełniła.  Union Jack była wywieszana jako proporzec lub bandera na okrętach wojennych. 

Ciekawostką jest, że nie zostało uchwalone żadne prawo, które oficjalnie uznałoby Union Jack za flagę narodową Wielkiej Brytanii. Stało się to dość naturalnie, gdy z czasem zyskała ona sympatię całego społeczeństwa brytyjskiego. Dopiero w 1933 roku, sekretarz spraw wewnętrznych, Sir Gilmour oficjalnie uznał Union Jack za flagę narodową i zezwolił Brytyjczykom na wywieszanie jej na lądzie. 

Według obecnych ustaleń flaga brytyjska powinna być wywieszana na budynkach rządowych w całej Wielkiej Brytanii w dni obchodów urodzin członków rodziny królewskiej, lub rocznic ich koronacji. 

Flaga brytyjska na innych flagach narodowych – jakie kraje mają na swoich flagach symbol Wielkiej Brytanii?

W XIX wieku powstał też zwyczaj wywieszania flagi brytyjskiej w koloniach i dominiach brytyjskich, aby zaznaczyć swoją przynależność do Imperium Brytyjskiego. W rezultacie, doprowadziło to do powstania wielu flag narodowych państw Wspólnoty Narodów (Commonwealth), a niektóre z nich do dziś zachowały flagę brytyjską w kantonie – lewym górnym rogu.

Przyszłość flagi brytyjskiej – przyszła ewolucja?

Flaga Wielkiej Brytanii prawnie nie jest flagą narodową, ale jest jednym z najważniejszych, jak nie najważniejszym, symbolem Wielkiej Brytanii i brytyjskiej marki uznawanej na całym świecie.  W związku z obecną, burzliwą sytuacją na wyspach, istnieje wiele hipotez, jak flaga brytyjska może zmienić się w przyszłości. Istnieją trzy powody, przez które mogłoby dojść do modyfikacji flagi. 

Kwestia Irlandii 

Społeczeństwo brytyjskie od początku nie było do końca zadowolone z obecności krzyża Św. Patryka na ich fladze. Uważali oni, że krzyż ten w pewien sposób narusza ich tożsamość kulturową, a wielu Brytyjczyków do dzisiaj podziela tę opinię. Wynika to, między innymi, z różnic religijnych. Okazją do usunięcia krzyża Św. Patryka było odłączenie się Irlandii od Korony Brytyjskiej w 1921. Jednak wygląd flagi nie został zmieniony ze względu na koszty tej operacji. 

Ruchy niepodległościowe Szkocji

W ostatnim czasie, drugim państwem po Irlandii kwestionującym swoją przynależność do Wielkiej Brytanii, była Szkocja. Szkoci chcieli pójść w ślady Irlandczyków i, tak jak oni, stać się wolnym państwem. Wtedy również pojawiły się pytania, co z brytyjską flagą? Jednym z pomysłów było zastąpienie szkockiej kolorystyki na walijską, co umożliwiłoby podkreślenie obecności Walii w Wielkiej Brytanii. Niebieskie tło zmieniłoby się na zielone, lub czarne, pojawiłby się żółty krzyż Św. Dawida, patrona Walii, a nawet możliwe by było włączenie czerwonego, Arturiańskiego smoka do brytyjskiej flagi. 

Wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej

Wraz z odbyciem się pierwszego referendum na Wyspach, w sprawie odejścia  Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, dyskusje na temat zmiany flagi brytyjskiej rozgorzały na nowo. Wielu uznało wtedy, że może być to dobry moment na zmianę wizerunku. Jednak z czasem temat ten został porzucony na rzecz istotniejszych kwestii związanych z Brexitem. 

Do dziś władze Wielkiej Brytanii nie podjęły żadnych działań dotyczących wyglądu flagi brytyjskiej, więc ta pozostaje bez zmian. 

Aby lepiej zwizualizować sobie potencjalne modyfikacje, warto zapoznać się z 25 przykładowymi projektami flagi brytyjskiej zaprezentowanymi przez BBC.

Znaczenie flagi UK

Flaga Wielkiej Brytanii, znana jako Union Jack, to jeden z najważniejszych symboli Zjednoczonego Królestwa i jednocześnie wyraz jego złożonej historii. Jej wygląd kształtował się stopniowo wraz z kolejnymi uniamii politycznymi, a obecny układ krzyży odzwierciedla połączenie Anglii, Szkocji i Irlandii. Każdy element flagi ma swoje znaczenie zakorzenione w tradycji, religii oraz zasadach heraldyki, które określają sposób tworzenia i łączenia symboli państwowych.

Union Jack jest także ważnym znakiem monarchii brytyjskiej i przypomina o czasach, gdy państwo rozwijało się jako potęga polityczna i kolonialna. W okresie największej ekspansji Imperium Brytyjskiego flaga stała się rozpoznawalna na całym świecie i do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych symboli w historii państwowości.

Milena Bułhak

Anglistka, ukończyła Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pasjonatka jazdy konnej, podróży i lotnictwa. Zawsze uśmiechnięta, ciekawa świata i gotowa do podejmowania nowych wyzwań.