Anglicyzmy w języku włoskim

Znajomość języka angielskiego staje się coraz powszechniejsza, a wraz z nim mnożą się anglicyzmy. W Polsce mamy w końcu weekend, w trakcie którego możemy oderwać się od służbowych callów i meetingów oraz  wychillować się robiącgrilla z przyjaciółmi, zajadając chipsy, popcorn, może popijając drink albo fit smoothie. Fala anglicyzmów nie jest jednak fenomenem wyłącznie języka polskiego.

Język włoski, podobnie jak większość języków europejskich, również w szybkim tempie poddaje się wpływom angielskiego! Anglicyzmy, które zagościły w języku włoskim, możecie poznać poniżej!
_
Kursy języka włoskiego online >>
_

_

Anglicyzmy w języku włoskim – dlaczego występują?

Anglicyzmy to inaczej zwroty zapożyczone z języka angielskiego, które używane są w innym języku, w formie oryginalnej (zachowując rodzimą pisownię) lub też do niego dostosowanej (spolszczonej czy italianizzata). Zwykle zachowują swoje znaczenie, jednak może ono również zostać zmodyfikowane. Nie należy ich mylić z kalkami językowymi. One z kolei są tzw. lustrzanym odbiciem formy używanej w jednym języku na drugi, które w procesie często wypaczają sens wyrażenia. Anglicyzmy, podobnie jak inne zapożyczenia językowe, nie są zjawiskiem anormalnym. To fenomen, który jest częścią naturalnej ewolucji każdego języka. Jak wiadomo, współczesny język włoski (czy jakikolwiek inny) będzie rozbieżny z tym samym językiem sprzed 20,50 czy 100 lat, w końcu jest to twór żywy. Dobrze obrazują to na przykład formy participio passato czasowników vedere i perdere. Stosunkowo młodą zmianą jest użycie form visto i perso zamiast starszych “veduto i perduto”.

Pomimo tego, że dla wielu brzmią już archaicznie, nadal możne je usłyszeć i najpewniej spotkamy je również w literaturze. Wyrażenia, które w procesie ewolucji języka już wyszły z użycia to archaizmy. Takimi archaizmami w języku włoskim są na przykład: alma (współczesna anima), pria (obecnie prima). Liczne zjawiska tego typu, to składowe większego procesu ewoluowania i przeobrażania się struktury języka (w tym konkretnym przypadku: włoskiego). Rozpowszechnianie się anglicyzmów to tendencja językowa, która obecnie jest jedną z najbardziej zauważalnych. Powiązana jest oczywiście z ekspansją języka angielskiego i jego silną pozycją na arenie międzynarodowej. Wszechobecność języka angielskiego czyni go współczesną lingua franca. Rozwój technologii, masowe migracje i „zanikające” granice tylko przyspieszyły ten proces. Można wyróżnić różne motywy przyjmowania zapożyczeń z języków obcych. Oto kilka z nich:

1.  Przyczyny geograficzno-historyczne – wymiana kulturowo-handlowa i w konsekwencji również transfer językowy.
   _
2. Wypełnianie luk w języku, odpowiedź na zapotrzebowanie – zapożyczenia często pojawiają się, gdy w rodzimym języku nie istnieje odpowiednie określenie na daną rzecz/zjawisko. W ten sposób umożliwia się komunikację, gdy struktura rodzimego języka nie jest dość rozwinięta. Typowym przykładem może być świat technologii, którego to zmieniające się nowe słownictwo nierzadko wyprzedza proces innowacji językowej, co skutkuje czerpaniem z form oryginalnych (un computer, un podcast, un software, una startup…).
   _
3. Nazywanie rzeczy/zjawisk odpowiednich dla danego regionu – igloo, ananas.
   _
4. Ekonomia językowa – złośliwe nazywane lenistwem językowym. Jest to przyjmowanie obcych wyrazów w celu „usprawnienia” komunikacji. Często wybierane są formy po prostu krótsze, bardziej skondensowane.
   _
5. Większa ekspresja – wiąże się z przekonaniem, że obce słowo lepiej wyraża pewne zjawisko, niesie odmienny przekaz. Przyjmowanie obcych słów uważane jest wtedy za wzbogacanie języka, a nie jego degradację. Wiąże się z konotacjami kulturowymi i modą językową, np. angielskie określenie może wydawać się bardziej „nowoczesne”.
   _

Słowniczek terminów powiązanych

W języku włoskim funkcjonuje kilka określeń na anglicyzmy, są to:

• gli anglicismi, gli inglesismi, gli anglismi

Wszystkie formy są uważane za poprawne, choć to pierwsza (gli anglicismi) jest najczęściej spotykana. Powiązane z tematem włoskie terminy to również;

• i forestierismi – słowa obce w języku włoskim
• l’itanglese – itanglish, mieszanka włoskiego z angielskim (włoski odpowiednik polglish)
• il prestito linguistico – zapożyczenie językowe
• il calco linguistico – kalka językowa
• l’evoluzione linguistica – ewolucja językowa
  _

_

Anglicyzmy w języku włoskim – czy to nowość?

Wzajemne językowe wpływy angielskiego i włoskiego, również nie są nowym zjawiskiem. Już w renesansie, dzięki relacjom handlowo-kulturalnym między Anglią a Italią, języki te się przeplatały. W taki sposób włoskie „parlamento”, które wcześniej oznaczało po prostu akt mówienia, nabrało swojego politycznego znaczenia od angielskiego słowa „parliament”. Do historycznych już anglicyzmów w języku włoskim, które przysposobione zostały o wiele wcześniej, niż mogłoby się wydawać (przed wiekiem XX), należą np.:

• lo sport
• il tennis
• il puritano – puritan
• radicale – radical
• lo snobismo – snobbism
• il leader
• boicottare – to boycott
• flirtare – to flirt
• la bistecca – beef-steak
• il bar
• il film
• l’agitatore – agitator
• colonizzare – to colonize

Nie powinno dziwić, że angielskie słownictwo (ze szczególnym wyróżnieniem obszarów polityki, kultury, kuchni i sportu) zawitało w języku włoskim na długo przed XX wiekiem.
_

_

Anglicyzmy w języku włoskim – krytyka

Należy jednak przyznać, że anglicyzmy, to zjawisko w ewolucji języka, które budzi jedne z większych kontrowersji. Naturalnie, puryści językowi są im najbardziej przeciwni, jednak w swojej awersji nie są osamotnieni. Rosnąca skala zjawiska jest czynnikiem budzącym największe zaniepokojenie. Chociaż pozycja angielskiego jako lingua francaułatwiającego komunikację internacjonalną jest zwykle uważana za przydatne zjawisko, przenikanie angielskiego do języków narodowych wzbudza krytykę. Specjaliści sugerują, że może to prowadzić do wypierania rodzimych wyrazów przez te angielskie, ogólnego obniżenia standardów językowych i nawet zanikania języka. Najbardziej radykalne stanowiska, sugerują, że to już kolonializm językowy. W dyskusji o anglicyzmach istnieją zróżnicowane opinie, trudno o w pełni obiektywne stanowisko.

Głos w debacie zabrała również renomowana l’Accademia della Crusca. Właściwie to została wręcz wywołana do interwencji, poprzez oddolną petycję. Kampania nazwana została „dillo in italiano”, czyli „powiedz to po włosku”. Parafrazując, nawoływała ona do „zachęcenia rządu Włoch, administracji publicznej, mediów oraz przedsiębiorstw do wypowiadania się nieco więcej, prosimy, w języku włoskim”. Petycja została podpisana przez ok. 70.000 zaniepokojonych Włochów i osiągnęła swój cel, gdyż dotarła do władz Akademii, która w następstwie podjęła działania edukacyjno-informacyjne. W odpowiedzi prezesa l’Accademia della Crusca Claudio Marazzini’ego można przeczytać:

” Non vogliamo fare la guerra all’inglese, ma vogliamo rammentare ai parlanti italiani che in molti casi esistono parole italiane utilizzabili, comode e trasparenti. Vogliamo provare a proporle a tutti come possibile alternativa, per promuovere la grande ricchezza lessicale ed espressiva della nostra lingua”.
_
“Nie chcemy toczyć wojny z (językiem) angielskim, chcemy tylko przypomnieć włosko-języcznym użytkownikom, że w wielu przypadkach włoskie słowa są użyteczne, wygodne i przejrzyste. Chcemy spróbować zaoferować je wszystkim jako możliwą alternatywę, aby promować wielkie bogactwo leksykalne i ekspresyjne naszego języka”.

Akademia nie wytoczyła więc bezpośrednio wojny anglicyzmom. Claudio Marazzini zauważa, że w wielu przypadkach istnieją już użytkowe, wygodne i transparentne włoskie słowa, których wcale nie trzeba zastępować anglicyzmami. Nacisk ekspertów został położony właśnie na języku włoskim, jego bogactwie leksykalnym i ekspresyjnym, a nie wyłącznie na potępieniu zjawiska zapożyczeń.
_

_

Anglicyzmy w języku włoskim – czy zawsze są potrzebne?

Neologismy (it. neologismi) to inaczej innowacja językowa, nowy twór powstały w języku, który wcześniej w nim nie występował. Formą neologizmów, powszechnie uważaną za fenomen negatywny, jest wprowadzenie do języka niepotrzebnych zapożyczeń językowych, które wypierają już istniejące rodzime określenia. Szczególnie powszechne są one w języku korporacyjnym, żargonach branżowych, czy po prostu słowniku młodych ludzi. Precyzyjne określenie powodów na używanie angielskich słów zamiast istniejących rodzimych jest skomplikowane.

Jedni twierdzą, że jest to po prostu moda na język angielski, swoista l’anglomania. W tym założeniu wtrącanie angielskich słów jest działaniem celowym, mającym wskazywać na przynależność do jakiejś grupy (zawodowej, kulturowej). Z drugiej strony istnieje również przekonanie, że jest to działanie nieświadome, ukazujące długofalowy wpływ języka angielskiego na osoby, które używają go w określonych sytuacjach wręcz automatycznie, po prostu z przyzwyczajenia.
_

_

Niektóre anglicyzmy wkraczają do języka włoskiego bez zmian w formie i znaczeniu, inne ulegają przekształceniu. Co ciekawe, choć pomija się ojczyste wyrażenia, nie pomija się przedimków. Dlatego więc we Włoszech na przykład smartphone, poprzedzony jest  przedimkiem uno/lo. Czasem przedimki odpowiadają swoimi formami analogicznym słowom włoskim (la t-shirt – la maglietta), ale nie jest to reguła (il weekend – la fine settimana). Liczba mnoga słów obcych zwykle tworzona jest poprzez postawienie przedimka w liczbie mnogiej, bez odmiany „końcówek”, dlatego też jeden film to „il film”, a w liczbie mnogiej „i film”. Anglicyzmy w języku włoskim można podzielić na podgrupy tematyczne. Oczywiście pod względem objętości dominuje ciągle ewoluujące słownictwo biurowe i technologiczne.Ecco, poniżej znajdziecie un collection (a może raczej una raccolta?), anglicyzmów w języku włoskim.
_

Technologia, internet

• lo smartphone – il telefonino/ cellulare
• il default – l’impostazione predefinita
• il device – il dispositivo
• il display – lo schermo
• download – scaricare
• il font – la caligrafia/tipografia
• il network – le rete
• il nickname – il soprannome, lo pseudonimo
• online – in rete, in linea
• l’outlet – il punto vendita
• l’update – l’aggiornamento
• upload – caricare
• wireless – senza fili
• i follower – i seguitori
• follow – seguire
• il selfie – l’autoscatto
• i social media – non esiste! “le reti sociali”
  _

Słownictwo korporacyjne/biurowe

• il briefing – la riunione
• il meeting – l’incontro
• il management – direzione, gestione
• il HR – le risorse umane
• il coffee break – la pausa caffè
• il gap salariale – il dislivello salariale
• l’abstract – riassunto/sommario
• il background – sfondo/esperienze passate
• il boss – il capo
• il break – la pausa
• il broker – l’agente
• il budget – il bilancio
• il business – il commercio
• il business plan – il piano commerciale/aziendale
• il copywriter – il redattore pubblicitario
• il customer service – l’assistenza al cliente
• la deadline – la scadenza
• l’editor – il redattore
• l’email – posta elettronica
• il feedback – l’opinione
• full-time – a tempo pieno
• part-time – a tempo parziale
• il know how – la conoscenza tecnica
• il leader – il capo
• log in – accedere
• il marketing – la pubblicità
• il merchandising – l’attività promozionale
• il partnership – la collaborazione
• i public relations – le relazioni pubbliche
• lo staff – il personale
• il target/ il goal – l’obiettivo
• il team – il gruppo
• lo sponsor – il finanziatore
  _

Inne

• il weekend – la fine settimana
• il sandwich – il panino
• la t-shirt – la maglietta
• il brand – il marchio
• il chewing gum – la gomma da masticare
• all inclusive – tutto compreso
• l’audience – il pubblico, gli spettatori
• il band – il gruppo musicale
• il bodyguard – la guardia del corpo
• il cameraman – il cineoperatore
• il check-up – la visita di controllo
• il comfort – la comodità
• il community – la comunità
• la compilation – la collezione, la raccolta
• il concept – l’idea
• la cover – la copertina
• l’escalation – l’aumento
• il fitness – l’attività fisica, la forma fisica
• il flyer – il volantino, il depliant
• il gangster – il criminale
• il gossip – il pettegolezzo
• il hotel – l’albergo
• low cost – a costo basso
• il mainstream – il corrente principale
• il mood – l’umore
• i news – le notizie
• il partner – il compagno, il socio
• random – casuale
• il preview – l’anteprima
• il relax – il riposo
• sexy – attraente, sensuale
• lo snob – altezzoso, presuntuoso
• lo stress – la tensione
• il single – non esiste! “non sposato”
• i teenagers – gli adolescenti
• il trend – la tendenza
  _

_

Angielskie słowa języku włoskim używane błędnie

Neologizmem można również nazwać przybranie przez słowo nowego znaczenia. Niektóre anglicyzmy w języku włoskim, spotkał właśnie ten los. Ich oryginalne znaczenie zostało zmodyfikowane. Inną ciekawostką są neologizmy tworzone na wzór anglicyzmów, które jednak wcale z języka angielskiego się nie wywodzą. Wymawiane są z akcentem angielskim, oczywiście zitalianizowanym. Nazywane są one często pseudoanglicyzmami (it. pseudoanglicismi). W tej kategorii znajdziemy:

• il box – w języku włoskim często używany w znaczeniu „garaż”, a nie np. „pudełko” pomimo tego, że istnieje un garage, oznaczające właśnie… garaż
• il beauty – słowo używane w znaczeniu kosmetyczka podróżna
• il feeling – rozumiane tylko jako pozytywne emocje, dobre relacje, „getting on well”
• il fiction – rozumiane jako serial telewizyjny
• il living – rozumiane jako otwarta przestrzeń
• lo stage – właściwie to słowo o etymologii francuskiej, wypowiadane jest z angielskim akcentem, a rozumiane jako staż – internship
• fashion – by powiedzieć, że coś jest modne – fashionable
• lo smartworking – forma brzmiąca angielsko, jednak poprawnym terminem jest raczej work from home
• l’autostop – zamiast hitchhike
• gli slip – rozumiane jako slipy
• il footing – rozumiane jak jogging
• bomber – w sporcie gracz, który strzela dużo goli
• fare shopping – odnosi się do zakupów odzieżowych i kosmetycznych, nigdy nie do zakupów spożywczych itp.
  _

Italianizmy w języku angielskim

Jak wiadomo, proces wywierania wpływów językowych nie jest jednostronny. Zapożyczenia językowe dotyczą również języka angielskiego. Dla odmiany można zauważyć, że kultura anglosaska również przejęła wiele terminów włoskich. Podobnie jak anglicyzmy w języku włoskim, italianizmy w języku angielskim podlegają modyfikacjom. Często zmienia się ich pisownia, a zwykle w całości okalecza się ich wymowę (przewinienie popełniane również przez Włochów wobec angielskiego).

Słowa o włoskiej etymologii w języku angielskim to na przykład:

• fiasco – il fiasco – porażka
• motto – il motto
• volcano – il vulcano
• lava – la lava
• terracotta – la terracotta
• influenza – l’influenza – zakażenia dróg oddechowych
• finale – il finale – końcowa część (koncertu muzycznego)
• scenario – lo scenario – scenariusz, we włoskim również „krajobraz”
• crescendo – od włoskiego crescendo, w angielskim używane w terminologii muzycznej
• aria – l’aria, w angielskim część terminologii teatralnej, we włoskim dodatkowo „powietrze”
• falsetto – rodzaj śpiewu, od włoskiego falso–fałszywy
• solo – solo
• opera – l’opera – opera teatralna, we włoskim również po prostu „dzieło”
• soprano – il soprano
• concerto – il concerto
• broccoli – i broccoli
• diva – la diva
• ballerina – la ballerina
• duo – il duo – duet
• stanza – la stanza – wers, we włoskim również „pokój”
• extravaganza – od włoskiego la stravaganza
• virtuoso – il virtuoso
  _

Jak można zauważyć wiele angielskich terminów w sztuce i kulturze, to italianizmy. Język włoski będzie wszechobecny w muzyce, teatrze, operze, modzie itp. Podobnie nasilone jest oczywiście słownictwo kulinarne, które wraz z kuchnią włoską zadomowiło się w języku angielskim; spaghetti, lasagna, pasta, pizza, gelato, ciabatta…

Z kolei do italianizmów w języku angielskim rozumianych błędnie należą:

• Al fresco – używane jako „na świeżym powietrzu – all’aperto„ We włoskim słowo to ma podwójne znaczenie. Może być faktycznie rozumiane jako „na świeżym powietrzu”, ale w znaczeniu przenośnym to również „w więzieniu”
• Bimbo – od bambino – dziecko, w angielskim używane jako obelga wobec kobiety „mało inteligentnej”
• Confetti – w angielskim rozumiane tak samo, jak w polskim. We Włoszech jest to jednak rodzaj słodyczy. Confetti w naszym rozumieniu to “coriandoli”
• Latte – jest to dosłownie mleko, słowo jednak zostało utożsamione z rodzajem kawy z mlekiem.
• Panini – z jakiegoś powodu mnoga liczba il panino stała się określeniem potrawy, którą włosi raczej określiliby pseudoanglicyzmem il toast
• Stiletto – dosłownie sztylet, w angielskim rozumiane jako wysokie buty na obcasie (it. i tacchi alti)
• Pepperoni – czyli po prostu rodzaj papryki, jednak w języku angielskim utożsamiane są one z rodzajem salami (w Polsce zresztą też mamy pizzę z pepperoni, która wcale nie jest opcją wegetariańską)
  _

Język włoski – tradycja i zmiany…

Język włoski ewoluuje co jest naturalnym procesem, który zachodzi we wszystkich językach żywych. Zapożyczenia językowe nie są nowym zjawiskiem, zaskakiwać może raczej ich liczność. Trudno określić, jak rozwinie się ten trend, co jednak istotne należy go obserwować. Oczywiście nikt nie zakazuje posługiwania się angielskimi zwrotami (w końcu zapożyczenia też mają swoje funkcje!). Wcale też nie trzeba stać się purystom językowym, by mówić dobrze. Jeśli jednak chcecie dokładnie poznać zasady języka włoskiego, możecie zrobić to na kursie języka włoskiego online w choices®!  A po więcej ciekawostek na tematy językowe koniecznie odwiedźcie nasz Instagram i profil FB!
_

_

Źródła:

Bonsignori, Carolina, “10 Parole italiane usate in inglese – in modo sbagliato“. 30 września 2022. Dostęp 10 grudnia 2022.

Istituto della Enciclopedia Italiana, “L’anglicismo nel passato (fino agli anni del boom)“. 1 stycznia 1970. Dostęp 9 grudnia 2022.

Istituto della Enciclopedia Italiana, “«Gli anglicismi? No problem, my dear»“. 1 stycznia 1970. Dostęp 9 grudnia 2022.

Istituto della Enciclopedia Italiana, “Fare i conti con gli anglicismi I – I dizionari dell’uso“. 20 luty 2006. Dostęp 9 grudnia 2022.