Terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii

Wielka Brytania w dawnych czasach była rozległym i potężnym imperium, którego tereny rozsypane były po całym świecie. Niektóre z brytyjskich terenów zamorskich do dziś nadal do niej przynależą, a nie każdy zdaje sobie z tego sprawę. Dlatego też warto zapoznać się z terytoriami zamorskimi Wielkiej Brytanii.
_

Czym jest terytorium zamorskie?

Zacznijmy od tego, co oznacza „terytorium zamorskie”. Termin ten ma dwie definicje:

• jest to ogólne oznaczenie obszarów znajdujących się pod różnymi formami zależności politycznej od jakiegoś państwa.
• jest to również termin prawny oznaczający pewien rodzaj terytoriów zależnych od Wielkiej Brytanii i od Francji.

Synonimem „terytorium zamorskiego” jest także „terytorium zależne”.
_

_

Brytyjskie terytoria zamorskie

Brytyjskie terytoria zamorskie, znane jako Terytoria Zamorskie Wielkiej Brytanii (United Kingdom Overseas Territories), to czternaście terytoriów mających konstytucyjny i historyczny związek z Wielką Brytanią. Dawniej używano również terminów brytyjskie terytoria zależne (dependent territories) lub kolonie korony brytyjskiej (crown colonies).

Są one pozostałością po Imperium Brytyjskim i nie stanowią części samego Zjednoczonego Królestwa. Dawniej terytoria te miały charakter typowych kolonii, administrowanych bezpośrednio przez urzędników rządu brytyjskiego. Współcześnie terytoria te nadal pozostają pod kontrolą i stałą zależnością Wielkiej Brytanii, ale większość z nich to tzw. kolonie samorządne (self-governing colonies). Wielka Brytania reprezentuje je tylko w takich dziedzinach jak obronność, relacje międzynarodowe czy kwestie handlowe.

Żadne z terytoriów zamorskich nie posiada własnego statusu narodowościowego, a większość mieszkańców posiada dwie formy obywatelstwa brytyjskiego: Obywatelstwo Brytyjskich Terytoriów Zamorskich (BOTC) i obywatelstwo brytyjskie. Głową każdego terytorium jest brytyjski monarcha, obecnie Elżbieta II. W imieniu królowej każdym terytorium zarządza gubernator, który pochodzi zazwyczaj z Wielkiej Brytanii. Watro również pamiętać, że status brytyjskich terytoriów zamorskich odróżnia się od statusu dependencji królewskich (Guernsey, Jersey i Wyspy Man), które łączą z Wielką Brytanią inne więzy konstytucyjne. Nie należy ich także mylić z państwami-członkami Wspólnoty Narodów, w których formalną głową państwa jest królowa brytyjska, ale są one całkowicie niezależne od Wielkiej Brytanii.
_

_

Obecne terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii

Obecnie Wielka Brytania posiada 14 terytoriów zamorskich:

• Akrotiri i Dhekelia (Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia) – brytyjskie terytorium zamorskie na wyspie Cypr. Tereny te, obejmujące brytyjskie bazy i instalacje wojskowe, jak również inne grunty, zostały przejęte przez Brytyjczyków na mocy traktatu o niepodległości z 1960, podpisanego przez Wielką Brytanię, Grecję, Turcję oraz przedstawicieli wspólnot Greków i Turków cypryjskich. Terytorium to odgrywa ważną rolę jako stacja wywiadu sygnałowego i stanowi istotną strategiczną część brytyjskiej sieci gromadzenia informacji w regionie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie. Stolicą terytorium jest Episkopi Cantonment, siedziba dowództwa suwerennych baz wojskowych Akrotiri i Dhekelia.
• Anguilla – wyspa na Morzu Karaibskim w archipelagu Wysp Nawietrznych (Małe Antyle). Terytorium składa się z głównej wyspy Anguilli oraz z wielu mniejszych wysp i zatok, na których nie ma stałej ludności. Stolicą terytorium jest The Valley, jeden z czternastu dystryktów i główne miasto na wyspie. Całkowita powierzchnia lądowa terytorium wynosi 91 km², a liczba ludności około 18 090. Od 1650 jest kolonią angielską, a 19 grudnia 1980 stała się samodzielną dependencją.
  _
• Bermudy (Bermuda; Islands of Bermuda) – brytyjskie terytorium zamorskie położone w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Bermudy składają się ze 181 wysp; największa z nich to Main Island. Stolicą terytorium jest miasto Hamilton, miasto położone w środkowej części głównej wyspy Wielka Bermuda. Na całkowitej powierzchni wynoszącej 53,2 km² mieszka ok. 71 176 osób. Stały się kolonią brytyjską w 1684, a autonomię przyznano im w 1968.
  _
• Brytyjskie Terytorium Antarktyczne (British Antarctic Territory) – obszar Antarktyki pomiędzy równoleżnikiem 60° S oraz południkami 20° W i 80° W a biegunem południowym. Terytorium zostało utworzone 3 marca 1962, choć roszczenia Wielkiej Brytanii do tej części Antarktyki sięgają listów patentowych z 1908 i 1917. Obszar obecnie objęty Terytorium obejmuje trzy regiony: Ziemię Grahama, Orkady Południowe i Szetlandy Południowe. Funkcję stolicy Terytorium pełni Rothera Research Station, brytyjska stacja polarna położona na Wyspie Adelajdy nad Zatoką Małgorzaty, zarządzana przez British Antarctic Survey, brytyjską rządową organizację naukową.
  _
• Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego (British Indian Ocean Territory) –brytyjskie terytorium zamorskie położone na Oceanie Indyjskim, w połowie drogi między Tanzanią a Indonezją. Składa się z siedmiu atoli Archipelagu Czagos i ponad 1000 pojedynczych wysp o łącznej powierzchni 60 km². Największą wyspą jest Diego Garcia, na której znajduje się Camp Thunder Cove, wspólny obiekt wojskowy Wielkiej Brytanii i USA. Pełni on również funkcję stolicy. Terytorium utworzono w 1965 z wysp Aldabra, Farquhar i Desroches w celu założenia baz wojskowych USA i Wielkiej Brytanii, zgodnie z umową zawartą przez oba kraje na 50 lat. Wielka Brytania wykupiła te ziemie w 1967. Jedynymi mieszkańcami są amerykańscy i brytyjscy wojskowi oraz związani z nimi kontrahenci, których łączna liczba wynosi około 3 000. Dawni mieszkańcy wysp zostali przesiedleni.
  _
• Brytyjskie Wyspy Dziewicze (British Virgin Islands; Virgin Islands) –brytyjskie terytorium zamorskie na Karaibach, na wschód od Puerto Rico i Wysp Dziewiczych Stanów Zjednoczonych. Wyspy są geograficznie częścią archipelagu Wysp Dziewiczych i znajdują się w archipelagu Wysp Zawietrznych Małych Antyli oraz w części Indii Zachodnich. Brytyjskie Wyspy Dziewicze składają się z głównych wysp: Tortola, Virgin Gorda, Anegada i Jost Van Dyke, wraz z ponad 50 innymi mniejszymi wyspami i zatokami. Około 16 z tych wysp jest zamieszkanych. Stolica, Road Town, znajduje się na Tortoli, największej wyspie. Obecne szacunki mówią o 35 802 mieszkańcach. Od 1866 wyspy są oficjalnie kolonią brytyjską, a od 1967 posiadają wewnętrzną autonomię.
  _
• Falklandy (Falkland Islands) – archipelag w południowej części Oceanu Atlantyckiego na Szelfie Patagońskim. Główne wyspy znajdują się około 483 kilometrów na wschód od południowego wybrzeża Ameryki Południowej w Patagonii, na szerokości geograficznej około 52°S. Archipelag o powierzchni 12 000 km² składa się z Falklandów Wschodnich, Falklandów Zachodnich oraz 776 mniejszych wysp. Stolicą Falklandów jest Stanley na Falklandach Wschodnich. Od 1892 uznane za kolonię brytyjską. Prawa do nich rości sobie także Argentyna, która w 1982 zajęła je na okres około dwóch miesięcy.
  _
• Georgia Południowa i Sandwich Południowy (South Georgia and the South Sandwich Islands) – brytyjskie terytorium zamorskie w południowej części Oceanu Atlantyckiego. Leży niedaleko południowego koła podbiegunowego. Jest to kolekcja wysp składająca się z Georgii Południowej i łańcucha mniejszych wysp znanych jako Wyspy Sandwicha Południowego. Całkowita powierzchnia lądowa terytorium wynosi 3 903 km². Wielka Brytania rościła sobie prawo do zwierzchnictwa nad Georgią Południową w 1775, a nad Wyspami Sandwicha Południowego w 1908. Terytorium “Południowej Georgii i Południowych Wysp Sandwich” zostało utworzone w 1985; wcześniej było zarządzane jako część Falklandów. Za stolicę terytoriów uważana jest brytyjska stacja polarna i garnizon wojskowy King Edward Point, zlokalizowane  na zachodnim brzegu Cumberland East Bay na Georgii Południowej.
  _
• Gibraltar – brytyjskie terytorium zamorskie na południowym krańcu Półwyspu Iberyjskiego. Położony jest nad Zatoką Gibraltarską, niedaleko wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki; od północy graniczy z Hiszpanią. Ma powierzchnię 6,7 km² i jest zamieszkiwany przez ok. 34 003 osoby. Krajobraz zdominowany jest przez Skałę Gibraltarską, u podnóża której znajduje się gęsto zaludniony obszar miejski. Wojska angielskie i holenderskie zajęły Gibraltar w czasie wojny o sukcesję hiszpańską w 1704. W 1713 na mocy traktatu pokojowego w Utrechcie terytorium zostało „na wieczność” przekazane Wielkiej Brytanii. Terytoria Zamorskie Wielkiej Brytanii.
  _
• Kajmany (Cayman Islands) – brytyjskie terytorium zamorskie w zachodniej części Morza Karaibskiego. Terytorium o powierzchni 264 km² składa się z trzech wysp: Wielki Kajman, Cayman Brac i Mały Kajman, które znajdują się na południe od Kuby i na północny wschód od Hondurasu, pomiędzy Jamajką a meksykańskim półwyspem Jukatan. Stolicą jest George Town na Wielkim Kajmanie Wyspy liczą ok. 65 813 mieszkańców, z czego połowa żyje w stolicy. Kajmany są uważane za część geograficznej Zachodniej Strefy Karaibskiej, jak również Wielkich Antyli. W 1670 archipelag został uznany za posiadłość brytyjską podporządkowaną gubernatorowi Jamajki.
  _
• Montserrat – brytyjskie terytorium zależne w Ameryce Środkowej, na wyspie Montserrat w archipelagu Wysp Zawietrznych (Małe Antyle) w basenie Morza Karaibskiego. Mierzy około 16 km długości i 11 km szerokości, liczba ludności wynosi ok. 5 292. Terytorium nosi przydomek “Szmaragdowa Wyspa Karaibów”, zarówno ze względu na podobieństwo do wybrzeża Irlandii, jak i na irlandzkie pochodzenie wielu mieszkańców. Montserrat jest jedynym nie w pełni suwerennym, pełnoprawnym członkiem Wspólnoty Karaibskiej i Organizacji Państw Wschodniokaraibskich (OECS). Jego kolonizacja rozpoczęła się w 1632, a od 1783 znajduje się we władaniu brytyjskim. Oficjalną stolicą jest Plymouth, ale w 1997 zostało ono całkowicie zniszczone i opuszczone w wyniku erupcji wulkanu Soufrière Hills. Obecnie faktyczną stolicą terytorium jest miasto Brades.
  _
• Pitcairn (Pitcairn Islands; the Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands) – grupa czterech wysp wulkanicznych leżących na Oceanie Spokojnym w Polinezji, między Australią a Ameryką Południową. Cztery wyspy – Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno – są rozrzucone na kilkuset kilometrach oceanu i mają łączną powierzchnię lądową około 47 km². Tylko Wyspa Pitcairn jest zamieszkana. Jedyna miejscowość na wyspie i jednocześnie stolica całego terytorium to Adamstown, obecnie mieszka tam 50 osób. 30 listopada 1838 wyspa Pitcairn przeszła pod jurysdykcję brytyjską. W 1902 Wielka Brytania dokonała aneksji wysp Henderson, Oeno oraz Ducie, a w 1938 roku połączyła je wraz z Pitcairn w jeden organizm zwany od tego momentu „Wyspy Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno”.
  _
• Turks i Caicos (Turks and Caicos Islands) – terytorium zależne Wielkiej Brytanii w Ameryce Środkowej, składające się z większych Wysp Caicos i mniejszych Wysp Turks, dwóch grup tropikalnych wysp w Archipelagu Lucayan na Oceanie Atlantyckim i północnych Indiach Zachodnich. Liczba mieszkańców wynosi 57 196. Od 1766 roku stanowią kolonię brytyjską. W 1962 stały się samodzielną kolonią z własnym samorządem lokalnym. Stolicą terytorium jest Cockburn Town, położone na wyspie Wielki Turk.
  _
• Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha (Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha) – brytyjskie terytorium zamorskie, które składa się z trzech części położonych na południowym Oceanie Atlantyckim, odległych od siebie o kilka tysięcy kilometrów. W jej skład wchodzą: Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia oraz archipelag Tristan da Cunha, do którego administracyjnie zaliczana jest również wyspa Gough. Powierzchnia wysp wynosi 420 km², a zamieszkują je ok. 5 633 osoby. Stolicą terytorium jest Jamestown na Wyspie Świętej Heleny. W 1834 Wyspa Świętej Heleny stała się kolonią brytyjską. Pozostałe wyspy zostały anektowane przez Wielką Brytanię w 1816. W 2002 otrzymały status terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii.
  _

Dawne terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii

Na przestrzeni lat wiele krajów i terytoriów, które wcześniej były rządzone lub administrowane przez Wielką Brytanię lub część Imperium Brytyjskiego, stało się niezależnych. Należą do nich m. in.: Nowa Zelandia, Australia, Kanada, Nigeria, Katar, Uganda, Republika Południowej Afryki, Jamajka, Somalia, Zambia. W sumie 65 krajów ogłosiło swoją niepodległość od Wysp Brytyjskich.

Jeśli spodobał Ci się ten artykuł o terytoriach zamorskich Wielkiej Brytanii to polecam zajrzeć na bloga CHOICES, gdzie znajdziesz wiele ciekawych treści o podobnej tematyce, takich jak artykuły o krajach anglojęzycznych, jak i również przydatne zasady angielskiej gramatyki. Jeśli chciałbyś poduczyć się języka angielskiego lub innego, koniecznie sprawdź oferty kursów językowych CHOICES, odbywających się w pełni online.

Magdalena Nowicka

Anglistka (Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu). Interesuje się krajami anglojęzycznymi, szczególnie Nową Zelandią, gdzie w przyszłości chciałaby zamieszkać. Czas wolny spędza na zabawie z psem i oglądaniu horrorów.