Sytuacja kobiet we Włoszech – czyli jak żyje się Włoszkom w ich ojczystym kraju?

Mogłoby się wydawać, że sytuacja kobiet we Włoszech, nie różni się niczym szczególnym od sytuacji kobiet w innych krajach europejskich. Urodzone w pięknym, słonecznym, artystycznym i wysoko rozwiniętym kraju, podziwiane i adorowane na każdym kroku. Tak, w skrócie można zaprezentować stereotypowe postrzeganie warunków życia kobiet we Włoszech. Ale czy na pewno jest tak bajkowo?
_

_

Realia życia kobiet we Włoszech

Wbrew powszechnym przekonaniom, kobiety we Włoszech wcale nie mają łatwego życia. Można nawet stwierdzić, że są one ofiarami patriarchalnego systemu społecznego, który jawnie funkcjonował we Włoszech przez długi czas, a jego echa są w dalszym ciągu odczuwalne. O braku znaczenia kobiecego głosu w społeczeństwie świadczyć może chociażby najpóźniejsze w Europie, przyznanie praw wyborczych Włoszkom. Nastąpiło to  dopiero po II Wojnie Światowej, w 1946 roku, czyli zaledwie 75 lat temu. Kiedy uświadomimy sobie, że do każdej dużej zmiany światopoglądowej potrzeba pokoleń, dostrzegamy, że przez lata zaniedbywane prawa kobiet we Włoszech, w dalszym ciągu nie są oczywistością, a w społeczeństwie wciąż pokutuje obraz kobiety – matki i żony – pokornej, usługującej, posłusznej, nie mającej prawa do decydowania o sobie, o swojej rodzinie czy o swoich pieniądzach. Trzeba jednak zaznaczyć, że w dzisiejszych czasach taki stan rzeczy nie jest już tak powszechny jak kiedyś, natomiast w dalszym ciągu jest zauważalny, szczególnie na gorzej rozwiniętym południu Włoch.
_

_

Potestà maritale – prawa Włoszek w małżeństwie

Aby lepiej zrozumieć zagadnienie, warto zwrócić uwagę na obowiązujące prawa  zapisane we włoskim kodeksie cywilnym (Codice Civile). Prawo do rozwodu kobiety uzyskały dopiero w 1970 r. za sprawą referendum, a do roku 1942 kobieta bez pisemnej zgody męża nie mogła zarządzać swoim majątkiem. Do 1975 r. obowiązywało prawo – podestà maritale, czyli w wolnym tłumaczeniu – prawo zwierzchności męża. Na jego mocy, małżonka była prawnie uzależniona od swojego wybranka, któremu nadawano miano głowy rodziny. Miał on zatem przyzwolenie, a zarazem przywilej do rozstrzygania spornych kwestii w małżeństwie, a także decydowania o losie rodziny i dzieci. Ponadto kobieta była zobowiązana do wypełniania poleceń męża, przyjęcia jego nazwiska, a także do zaakceptowania miejsca do życia wybranego przez mężczyznę. W praktyce oznaczało to jednak pozbawienie kobiet podstawowego prawa do życia i samostanowienia o sobie. Spowodowało także ogromną przewagę społeczną mężczyzn, którzy często nadużywali swojej władzy do takiego stopnia, że zjawisko przemocy domowej, fizycznej lub psychicznej, stało się we Włoszech codziennością.
_

Etyczne uwarunkowania statusu kobiet we Włoszech

Włochy, jako kraj patriarchalny narzucał kobietom jasno sprecyzowane role społeczne. Przy użyciu zapisów prawa cywilnego określał i wymagał konkretnych zachowań, a nawet regulował przepisy dotyczące małżeństwa. Mowa tutaj o instytucji Matrimonio riparatore, czyli tzw. Małżeństwa naprawczego, które pojawia się we włoskim kodeksie karnym (codice penale) w kontekście przestępstwa gwałtu. Wedle obowiązującego prawa, mężczyzna, który dopuścił się takiego przestępstwa, mógł uniknąć kary, jeśli zdecydowałby się poślubić swoją ofiarę. Jak łatwo się domyślić, przepis ten był jawnym przyzwoleniem na przemoc. Był też łatwym sposobem dla wielu mężczyzn na poślubienie wybranej przez siebie kobiety, pomimo jej niechęci lub braku akceptacji adoratora. Wystarczyło taką kobietę porwać, wykorzystać i czekać aż jej rodzina wystąpi do oprawcy z prośbą o jej poślubienie.
_

Rodzina na straży moralności

Pewnie wielu z Was zastanawia się czemu rodzina, odpowiedzialna za bezpieczeństwo jednostki, miałaby nalegać na ślub córki z jej oprawcą. Otóż, jak już wiemy, absurdów we włoskich przepisach prawnych skierowanych w kobiety nie brakuje, a kolejnym z nich jest uznanie gwałtu jako zbrodnię przeciwko moralności, nie zaś jako zbrodnię przeciwko kobiecie. Rodzina, więc aby uchronić się przed społecznym zhańbieniem oraz zachować „dobre imię” córki, gotowa była zaaranżować małżeństwo, które w cywilizowanym świecie nie powinno mieć miejsca. Dowodzi to na powszechne uprzedmiotowienie kobiety, która w tej sytuacji doznawała podwójnej przemocy, zarówno ze strony gwałciciela jak i własnej rodziny. Co więcej, mamy do czynienia ze spychaniem odpowiedzialności za przestępstwo na ofiarę, gdyż właśnie ona ponosi tu bezpośrednią karę – nie dość, że została w brutalny sposób skrzywdzona, prawo skazuje ją na doznawanie tej krzywdy prawdopodobnie do końca jej życia. Czy może istnieć bardziej bezsensowne prawo poniżające kobiety? Na szczęście prawo to uległo zmianie, jednak dopiero w 1996 roku,  kiedy to oficjalnie przemoc seksualna została uznana za przestępstwo skierowane przeciwko jednostce.
_

Zdjęcie ze strajku zorganizowanego podczas Międzynarodowego Dnia Eliminacji Przemocy wobec Kobiet w Parmie
_

Franca Viola – nadzieja na lepszy los kobiet

Pierwszą kobietą, która sprzeciwiła się powszechnej praktyce oddania się w ręce oprawcy i odmówiła tzw. Matrimonio riparatore  była Franca Viola, która w wieku 17 lat została porwana wraz z 8-letnim bratem przez Filippo Melodię pochodzącego z mafijnej rodziny. Była ona przetrzymywana przez 8 dni w chatce za miastem, a także zgwałcona przez Melodię. Mimo powszechnie obowiązującemu prawu, nie tylko nie zgodziła się na ślub naprawczy, ale także wypowiedziała proces sądowy przeciwko oprawcy. Co więcej wygrała proces, a Melodia został skazany na 11 lat pozbawienia wolności. Biorąc pod uwagę, że sytuacja miała miejsce w 1966 roku, postawa Violi dodała odwagi innym kobietom do sprzeciwu wobec małżeństwa naprawczego, a także miała decydujący wpływ na zmiany we włoskim prawie, które jednak dopiero w 1981 roku uległo zmianie, znosząc oficjalnie przepis dopuszczający Matrimonio riparatore . Więcej szczegółów o tej niezwykłej historii dowiesz się z  podcastu:
_

_

Delitto d’onore – zabójstwo honorowe

Kolejnym przepisem prawnym wymierzonym przeciwko kobietom było tzw. delitto d’onore, czyli zbrodnia honorowa, o której mowa w kodeksie karnym Rocco (Codice Penale Rocco). Był to zapis prawny, który regulował zabójstwa kobiet, tzw. feminicidio (warto zauważyć, że włosi mają nawet oddzielną nazwę na zabójstwo kobiety). Wedle jego treści zabójstwo małżonki, siostry lub córki było obarczone karą zaledwie od 3 do 7 lat pozbawienia wolności, jeśli nastąpiło jako odpowiedź na wiadomość o zdradzie kobiety. Nikt nie popiera niewierności, ale czy jest to powód do zbrodni? Wedle prawa włoskiego takie przyzwolenie obowiązywało jeszcze do 1981 roku. Jednak do dnia dzisiejszego można usłyszeć prawie w każdym wydaniu wiadomości o śmierci kobiety, która zginęła z rąk byłego narzeczonego, męża lub chłopaka. Nie zawsze bowiem zbrodnie te dokonywane są w wyniku zdrady, częstą ich przyczyną jest po prostu zazdrość byłych partnerów o obecne relacje wybranki, a także chęć dominacji i poczucia władzy. Jak mówią statystyki w 2020 roku we Włoszech zostało zamordowanych 112 kobiet, w tym 56 kobiet zginęło z rąk obecnego partnera, 13 z nich zostało zabitych przez byłego partnera, 25 przez osobę z rodziny, jedynie 5 z nich zostało zamordowanych przez osobę niespokrewnioną lub nie będącą w bliskich relacjach z ofiarą. Liczby są przerażające, ale wymowne w uwidocznieniu ile zła kobietom zrobił do niedawna jeszcze obowiązujący system karny we Włoszech.
_

_
Zdjęcie ze strajku zorganizowanego podczas Międzynarodowego Dnia Eliminacji Przemocy wobec Kobiet w Parmie; transparent upamiętniający Alessię – zamordowaną przez narzeczonego w wieku 39 lat.

Jeśli chcesz zacząć swoją przygodę z nauką języka włoskiego, usystematyzować już zdobytą wiedzę lub wznieść swój język na wyższy poziom, koniecznie sprawdź ofertę  profesjonalnych kursów języka włoskiego online od choices®! Polecamy także zajrzeć na nasze social media w szczególności Facebooka i Instagrama!