Cyrylica. Podstawowe informacje na temat alfabetu rosyjskiego

Często mówi się, że język rosyjski brzmi pięknie oraz niezwykle melodycznie, zachęca do nauki języka, jednak po zobaczeniu alfabetu… Zdarza się zmienić nam zdanie. Jednak pomimo potencjalnych trudności, warto docenić piękno oraz wartość historyczną cyrylicy.

Cyrylica jest alfabetem rosyjskim, którym posługują się m.in. w Rosji, na Białorusi i Ukrainie. Jaka jest historia powstania tego alfabetu? Głagolica, cyrylica i grażdanka – czym są oraz jaka jest między nimi różnica? Które rosyjskie litery odpowiadają polskim? Odpowiedzi na te pytania znajdziecie w tym artykule!

Kursy języka rosyjskiego online w choices® >>
_

_

Historia powstania cyrylicy – bracia Sołuńscy

Za twórców powstania cyrylicy uznaje się Cyryla – jednego z misjonarzy, który razem ze swoim bratem Metodym nawracał słowiańskich Pogan na chrześcijaństwo. Imiona, pod którymi znani są obecnie, przyjęli dopiero po wstąpieniu do klasztoru. Pierwotnie Metody posługiwał się imieniem Michał, a Cyryl – Konstanty. Bracia urodzili się w pobożnej rodzinie. Ich ojciec był wyższym oficerem miejscowego garnizonu. Właśnie dlatego rodzina posiadała wystarczające środki, aby zapewnić swoim synom dobre wykształcenie. Przez pewien czas bracia podążali różnymi drogami – przyczyniła się do tego głównie duża różnica wieku. Metody został urzędnikiem, a Cyryl został wysłany przez ojca na studia. Z czasem oba bracia wstąpili do klasztoru, skąd dostali misję pozyskania dla chrześcijaństwa mieszkańców Krymu, Półwyspu Arabskiego oraz Bułgarii, a następnie przenieśli się na ziemię Słowian. Ponieważ Cyryl i Metody bardzo dobrze znali język słowiański, wprowadzili go do liturgii. Cyryl z pomocą swojego brata stworzył alfabet oparty na słowackim dialekcie sułtańskim, który początkowo nazywał się głagolicą (głagoł – słowo). Z czasem jednak głagolicę zaczęto zastępować cyrylicą, ponieważ była ona łatwiejsza do zapisania. Rozprzestrzeniła się od Bułgarii, aż do Rusi Kijowskiej.

Cyryl z czasem rozstał się z bratem, a następnie zmarł w Rzymie w 869 roku w klasztorze. Metody zmarł w 885 roku. Działalność braci niewątpliwie zapoczątkowała rozwój piśmiennictwa.
_

Cyryl i Metody
_

Głagolica, cyrylica i grażdanka – czym dokładnie są oraz co różni od siebie te pojęcia?

Historia alfabetu rosyjskiego zaczyna się od głagolicy. Głagolicą nazywamy najstarsze pismo alfabetyczne, które składa się z czterdziestu liter (chociaż ostatecznie składało się ono z 38 liter). Powstała ona między rokiem 862 a 863. Głagolica była początkowo jedynym alfabetem słowiańskim i używano jej aż do śmierci Metodego. Została potem przeniesiona Bułgarii, a następnie do Dalmacji i Istrii, gdzie przybrała formę kanciastą (tzw. chorwacką). W Chorwacji istnieje ona w zasadzie do dzisiaj. Z czasem głagolicę zastąpiła cyrylica.
_

_

Wyróżnia się kilka rodzajów głagolicy:

• głagolica bułgarska (tzw. okrągła)
• głagolica chorwacka (tzw. kanciasta)
• głagolica kursywna
• głagolica drukowana
• głagolica komputerowa.

Cyrylica powstawała na bazie głagolicy w Bułgarii. Za najstarszy zabytek zapisany cyrylicą uważa się inskrypcję cara Piotra, którą datuje się na rok 943. Litery w cyrylicy były łatwiejsze w pisowni oraz oprócz dźwięków, oznaczały także liczby. Przez jakiś czas wykorzystywano oba alfabety, lecz z czasem głagolica wyszła z użycia – wiązało się to ze zniknięciem niektórych dźwięków w języku słowiańskim.

A więc czym jest grażdanka? Grażdanką nazywamy odmianę cyrylicy, która pojawiła się w Rosji w 1709 roku za pomocą sprawy cara Piotra Wielkiego. Nie została ona jednak opracowana przez niego, opracował ją biskup Piotr Mohyła. Grażdanka to alfabet świecki – przymiotnik grażdański oznacza bowiem obywatelski, świecki. Na początku używano jej w kancelarii carskiej, jednak z czasem jej użycie rozszerzyło się na język nauki i literatury. Pierwotnie dokonano tylko kilka zmian z poprzedniej cyrylicy – zachowano bowiem wszystkie litery zmieniając tylko kształt niektórych z nich. W ciągu XVIII wieku doszło do większych zmian: usunięto między innymi spółgłoski nosowe, których używano wcześniej w języku cerkiewnosłowiańskim, ale które nie występowały w języku rosyjskim; usunięto oraz dodano kilka liter.

Obecnej grażdanki używa się w językach:

• rosyjskim,
• białoruskim,
• ukraińskim,
• mołdawskim,
• bułgarskim,
• macedońskim.
  _

Jak wygląda alfabet rosyjski oraz jakim polskim literom odpowiada?

Cyrylica za czasów Cyryla i Metodego składała się z 46 liter, jednak 13 liter zostało z biegiem czasu usuniętych, ponieważ były one po prostu niepotrzebne. Należały do nich:  Ђ (którego), OY (ouk), Ѡ (omega), Ҁ (koppa), Ѣ (yat), Ѧ (mały yus), Ѫ (duży yus ), Ѯ (xi), Ѱ (psi), Ѳ (fita) i Ѵ (izhitsa).

Obowiązująca w Rosji cyrylica składa się obecnie z 33 liter, a w tym z 21 spółgłosek, 10 samogłosek oraz dwóch znaków (znak twardy i miękki). Znaki występujące w alfabecie rosyjskim nie są dźwięczne, co znaczy że ich nie wymawiamy. Każdy z nich pełni kilka funkcji, jednak te najważniejsze to funkcja  rozdzielająca znaku twardego, oraz zmiękczająca znaku miękkiego.

Kursy języka rosyjskiego online w choices® >>

Cztery z dziesięciu samogłosek to tzw. samogłoski jotowane. Polacy do zmiękczenia samogłosek używają ogonków czy kresek, w cyrylicy jednak są to odmienne litery.  Należą do nich: е, ё, ю, я. Pozostałe sześć samogłosek to a, o, u, i, e, y – czyli te same, co w języku polskim. Wszystkie oprócz “o” wypowiada się tak samo jak po polsku. Samogłoskę “o” w języku rosyjskim powinno się wymawiać, jak znak pomiędzy “u” a “o”. Jak to zrobić? Usta należy złożyć w kształt litery “u”, jednak wypowiedzieć ostatecznie dźwięk “o”. Samogłoski w języku rosyjskim można podzielić jeszcze w ten sposób: na samogłoski twarde i miękkie. Każda ma swój odpowiednik:

Cyrylica: podsumowanie

Jak widać jest nieco prawdy w tym, że polski i rosyjski mają ze sobą coś wspólnego – opanowanie podstaw języka rosyjskiego oraz cyrylicy wcale nie jest czymś trudnym dla Polaków. Większość ludzi stawia na kursy językowe z języka rosyjskiego online lub naukę języka samemu. Język rosyjski zyskuje ostatnio na popularności wśród młodych ludzi. Przyczyniają się do tego głównie rosyjscy muzycy oraz cyrylica sama w sobie – używana jest jako ciekawa czcionka, którą wykonuje się tatuaże lub nadruki na ciuchach. Uczniowie w szkołach średnich wybierają język rosyjski jako dodatkowy, ponieważ wydaje się on w miarę łatwy oraz melodyjnie brzmi. Niewątpliwie cyrylica oraz jej historia to ciekawa lektura, z którą dobrze się zaprzyjaźnić przed zaczęciem nauki języka opartego właśnie na niej, lub w trakcie nauki!

Stay curious! Więcej ciekawostek językowych znajdziecie na naszym profilu na Instagramie.