Wymowa na piśmie: transkrypcja fonetyczna języka angielskiego

Transkrypcja fonetyczna języka angielskiego to nie tylko domena studentów anglistyki. Jak wiadomo, wymowa wielu angielskich słów potrafi być podchwytliwa. Czasem jedna litera lub ich zbitki mogą być wymawiane na kilka różnych sposobów. Przykładami tego mogą być wyrazy takie jak pear i year. Mimo tego, że pisownia obu tych słów jest bardzo podobna, sposób ich wymowy znacznie się od siebie różni. Skąd więc dowiedzieć się, jak powinniśmy wymawiać dany wyraz, jeśli akurat pod ręką mamy na przykład tylko papierowy słownik? Do tego celu, i nie tylko, używa się właśnie transkrypcji.
_

Czym jest transkrypcja?

Transkrypcja fonetyczna to nic innego, jak po prostu zapis, który pokazuje nam, jak prawidłowo powinno wymawiać się dane słowo. Do tego celu używa się symboli z międzynarodowego alfabetu fonetycznego (ang. IPA – International Phonetic Alphabet), które mają za zadanie reprezentować dźwięki występujące we wszystkich językach mówionych. Znajomość transkrypcji może okazać się bardzo przydatna w nauce angielskiego lub innych języków, ponieważ nie zawsze da się wszystko usłyszeć, a zwłaszcza, gdy dopiero zaczynamy naszą przygodę z danym językiem. Dzięki niej możemy również z łatwością sprawdzić jakie samogłoski, spółgłoski, dyftongi, itd. składają się na dane słowo lub, na którą z sylab pada akcent. Warto również wspomnieć, że transkrypcję fonetyczną dzielimy na dwa rodzaje. Pierwszym z nich jest tak zwana transkrypcja fonetyczna szeroka, zwana również fonemiczną, która w prosty sposób pokazuje nam wszystkie głoski występujące w wymowie danego słowa. Drugi rodzaj transkrypcji, to transkrypcja fonetyczna wąska, znana też jako transkrypcja fonetyczna lub alofoniczna, a jej zadaniem jest odzwierciedlenie wszystkich procesów fonetycznych zachodzących w danym słowie, takich jak np. ubezdźwięcznienie czy unosowienie.
_

_

Zapisywanie i odczytywanie transkrypcji

Wiedząc już w jakim celu używa się transkrypcji, nadszedł czas, aby przejść do nauki jej zapisywania oraz odczytywania. Zanim jednak się do tego zabiorę, chciałbym zaznaczyć, że wszystkie podane w tym artykule przykłady, zarówno pisowni, jak i wymowy, będą dotyczyć brytyjskiej odmiany angielskiego. Przy okazji, jeśli chcecie dowiedzieć się czegoś więcej o dialektach języka angielskiego, to zapraszam tutaj.

Przejdźmy teraz do tego, jak zabrać się za zapisywanie transkrypcji. W tym celu konieczne będzie objaśnienie kilku podstawowych oraz niezbędnych znaków używanych w zapisie transkrypcji fonetycznej. Opisany poniżej sposób zapisu będzie dotyczyć transkrypcji fonemicznej, jako że dla osób uczących się języków jest ona w zupełności wystarczająca, a oprócz tego, to właśnie ten rodzaj transkrypcji używany jest w słownikach.

Niech jako przykład do opisania symboli posłuży nam transkrypcja słowa avocado, która wygląda tak: /ˌæv.əˈkɑː.dəʊ/.

Jak można zaobserwować na powyższym przykładzie, pierwszym i najbardziej podstawowym elementem zapisu transkrypcji są ukośniki (/ /), ponieważ to właśnie nimi rozpoczynamy, jak i kończymy transkrybowanie słowa.

Kolejnym symbolem pojawiającym się w transkrypcji są kropki, a ich rolą jest po prostu oddzielenie od siebie poszczególnych sylab. Choć zawsze pojawiają się one w transkrypcjach słownikowych, to ich zapisywanie nie jest konieczne, możemy je spokojnie pominąć.

Następny znak, który również można często zaobserwować to dwukropek. Informuje on nas o tym, że długość trwania głoski, która przed nim występuje jest dłuższa niż zazwyczaj.

Najważniejszym jednak znakiem używanym w transkrypcji jest apostrof, zarówno dolny, jak i górny. Jego zadaniem jest pokazanie, która sylaba w wyrazie jest akcentowana. Apostrof górny oznacza akcent główny (ang. primary stress), a dolny, akcent poboczny (ang. secondary stress). A dlaczego jest to takie ważne? Ponieważ w języku angielskim, to w jaki sposób zaakcentujemy dane słowo może kompletnie zmienić jego znaczenie. Przykładem tego może być wyraz insult (ang. obraza, obrażać). Oto jego transkrypcja, gdy mówimy o rzeczowniku: /ˈɪn.sʌlt/, a tu w przypadku, gdy mowa jest o czasowniku: /ɪnˈsʌlt/. Jak widzicie, wymowa w obu przypadkach jest dokładnie taka sama, a jedyne, co się zmienia, to właśnie sylaba, na którą pada akcent wyrazowy. Ważne jest, aby mówiąc po angielsku nie stosować polskiego sposobu akcentowania, gdyż akcent w języku polskim jest paroksytoniczny, co oznacza, że pada na przedostatnią sylabę. W języku angielskim natomiast, akcent jest swobodny, a więc ciężko jest określić jeden konkretny sposób akcentowania sylab.

To by było na tyle, jeśli chodzi o podstawowe symbole używane w zapisie transkrypcji. Teraz przejdziemy do opisu symboli reprezentujących poszczególne dźwięki, a przynajmniej tych, które z wyglądu mogą nie mówić zbyt wiele o sposobie ich wymowy.
_

Transkrypcja fonetyczna języka angielskiego: samogłoski

/ɪ/ – Samogłoska ta może początkowo przypominać w wymowie polskie /y/. Mimo tego, że faktycznie pod względem miejsca artykulacji oraz długości samego dźwięku jest ona bardzo podobna do naszego /y/, to należy pamiętać, że nie należy jej nim zastępować. Fundamentalna różnica leży tutaj w napięciu języka oraz kącików ust. W języku angielskim napięcie to nie występuje, zwłaszcza, gdy /ɪ/ pojawia się w sylabie nieakcentowanej. Dźwięk ten jest bardzo istotny, jeśli chcemy dobrze opanować angielską wymowę, gdyż i w języku angielskim wymawiamy właśnie najczęściej jako /ɪ/, rzadko kiedy, jako zwykłe /i/. W pisowni najczęściej reprezentowana jest przez literę i oraz w niektórych przypadkach również przez e. Oto kilka przykładowych słów, w których ten dźwięk występuje:

chicken – /ˈtʃɪk.ɪn/

film – /fɪlm/

fish – /fɪʃ/

city – /ˈsɪt.i/
_

/ə/ – Jest to jeden z najpowszechniejszych dźwięków w języku angielskim, który znany jest pod nazwą schwa (/ʃwɑː/). Samogłoska ta jest problematyczna, gdyż jej wymowa przypomina rodzaj stęknięcia, a na dodatek nie reprezentuje jej żadna konkretna litera alfabetu, tak więc bardzo duża część liter może być wypowiedziana właśnie jako /ə/. Przy produkcji tego dźwięku, język oraz mięśnie powinny pozostać nienapięte, w pozycji neutralnej, a usta delikatnie rozwarte. Uwaga, należy pamiętać, że schwa nigdy nie jest akcentowana.

control – /kənˈtrəʊl/

pizza – /ˈpiːt.sə/

different – /ˈdɪf.ər.ənt/

among – /əˈmʌŋ/
_

/ʌ/ – Ta samogłoska znana jest jako wedge. Aby prawidłowo ją wymówić, język powinien pozostać w pozycji neutralnej, a usta muszą być delikatnie rozwarte. Przez to właśnie /ʌ/ jest mniej wyraźny w brzmieniu od polskiego /a/. Reprezentowany jest zazwyczaj przez litery o i u oraz ich zbitkę ou.

country – /ˈkʌn.tri/

colour – /ˈkʌl.ə/

sun – /sʌn/

tongue – /tʌŋ/
_

/ɜ/ – Dźwięk ten w wymowie bardzo przypomina /ə/, ale jest odrobinę dłuższy i bardziej napięty. W pisowni występuje najczęściej jako er, ur, or, our, ear lub ir. Należy oczywiście pamiętać, że w brytyjskiej odmianie angielskiego r nie wypowiadamy, chyba że znajduje się przed samogłoską.

journey – /ˈdʒɜː.ni/

turn – /tɜːn/

person – /ˈpɜː.sən/

word – /wɜːd/

earth – /ɜːθ/

girl – /ɡɜːl/
_

/ʊ/ – Jest to tak zwane krótkie u. Jego wymowa jest dość podobna do polskiego /u/, z tym że /ʊ/ jest odrobinę niższe oraz bardziej centralne, a usta pozostają niezaokrąglone.

foot – /fʊt/

book – /bʊk/

would – /wʊd/

sugar – /ˈʃʊɡ.ə/

full – /fʊl/
_

/ɔ/ – Dźwięk ten nie ma, co prawda, konkretnego odpowiednika w języku polskim, ale jego wymowa nie powinna sprawiać problemu. Aby prawidłowo wypowiedzieć /ɔ/ należy szeroko otworzyć usta, a język cofnąć. Należy również pamiętać, że /ɔ/ występuję najczęściej w formie długiej.

strawberry – /ˈstrɔː.bər.i/

four – /fɔː/

thought – /θɔːt/

autumn – /ˈɔː.təm/

ought – /ɔt/

board – /bɔːd/
_

/ɑ/ – Tej samogłoski absolutnie nie wolno kojarzyć z polskim /a/, gdyż jej wymowa różni się diametralnie. Jest to samogłoska długa, tylna i bardzo otwarta, tak więc, aby poprawnie ją wypowiedzieć wystarczy szeroko otworzyć usta, a język maksymalnie cofnąć. Jak więc widzicie, jej wymowa jest łatwa do opanowania, a z pewnością znacznie poprawi wasz angielski akcent. W piśmie występuje zazwyczaj jako a, ar, uar, ale również jako er lub ear.

guard – /ɡɑːd/

heart – /hɑːt/

father – /ˈfɑː.ðə/

can’t – /kɑːnt/

car – /kɑː/
_

/ɒ/ – Jest to samogłoska, która występuje jedynie w brytyjskiej odmianie angielskiego. Jej wymowa może odrobinę przypominać polskie /o/, z tym że przy wymawianiu /ɒ/ usta powinny być otwarte minimalnie szerzej oraz odrobinę mniej zaokrąglone, a język należy trochę obniżyć. Najczęściej odpowiada literom o, a oraz zbitkom au i ou.

body – /ˈbɒd.i/

God – /ɡɒd/

watch – /wɒtʃ/

because – /bɪˈkɒz/

cough – /kɒf/
_

/æ/ – Ta samogłoska znana jest jako ash i jest to kolejny z najczęściej występujących w języku angielskim dźwięków, dlatego bardzo ważne jest opanowanie jego prawidłowej wymowy. Najczęściej popełnianym błędem jest zastępowanie tego dźwięku przez polskie /a/ lub /e/. Prawidłowa artykulacja asha polega na otwarciu szeroko ust, obniżeniu i przesunięciu języka do przodu, a następnie próbie wymówienia polskiego /a/. Prawidłowo wymówiony ash powinien brzmieć trochę, jak połączenie polskiego /e/ i /a/. W piśmie zdecydowanie najczęściej występuje pod postacią a.

cat – /kæt/

bad – /bæd/

happy – /ˈhæp.i/

rabbit – /ˈræb.ɪt/

apple – /ˈæp.əl/

Tradycyjnie idealnie wymówione angielskie samogłoski przedstawiane są na trapezie, który jest podstawą dla wszystkich adeptów transkrypcji fonetycznej języka angielskiego, w szczególności studentów i studentek anglistyk. Został on opracowany przez Daniela Jonesa, który kierował się kryterium ułożenia języka w płaszczyźnie poziomej i pionowej Poniższy diagram pokazuje różnicę samogłoskową pomiędzy słowami zaczynającymi się od litery “b”, a kończącymi się na literę “t”.

Jeśli chcecie zgłębić więcej podstawowych informacji na temat angielskich samogłosek, zajrzyjcie na stronę University College London poświęconą właśnie temu zagadnieniu tutaj.

Transkrypcja fonetyczna języka angielskiego: spółgłoski

/θ/ i /ð/ – Te spółgłoski nie mają odpowiednika w języku polskim, ale ich opanowanie nie powinno sprawić żadnych problemów, gdyż wymowa tych dźwięków jest bardzo prosta. Aby prawidłowo wymówić /θ/, wystarczy jedynie wypowiedzieć /f/ trzymając czubek języka między zębami. W przypadku /ð/ miejsce artykulacji pozostaje dokładnie takie samo, jak w przypadku /θ/, z tym że /ð/ musi być udźwięcznione. Oba te dźwięki występują w pisowni zawsze jako th, ale należy pamiętać, że są nieliczne wyjątki, gdy th wymawiamy po prostu jako /t/, a nie jako /θ/ albo /ð/.

thank – /θæŋk/

think – /θɪŋk/

anthem – /ˈæn.θəm/

nothing – /ˈnʌθ.ɪŋ/

the – /ðə/

they – /ðeɪ/

there – /ðeə/

leather – /ˈleð.ə/

Zobacz jak poprawnie wymówić te dźwięki. Zwróć szczególną uwagę na ułożenie języka.

A teraz dźwięczny odpowiednik:

_

/ʃ/ i /ʒ/ – Obu tym dźwiękom najbliżej jest do polskiego sz i ż, ale nie należy ich nimi zastępować. Aby prawidłowo wymówić /ʃ/, należy znaleźć dźwięk, który będzie się znajdował między polskim sz a ś. Sytuacja wygląda tak samo w przypadku /ʒ/, które jest nieco twardsze od ź, ale też bardziej miękkie niż ż.

casual – /ˈkæʒ.ju.əl/

beige – /beɪʒ/

Persia – /ˈpɜː.ʒə/

genre – /ˈʒɒn.rə/

luxury – /ˈlʌk.ʃər.i/

fish – /fɪʃ/

nation – /ˈneɪ.ʃən/

shallow – /ˈʃæl.əʊ/

ocean – /ˈəʊ.ʃən/

cash – /kæʃ/

chalet – /ˈʃæl.eɪ/
_

/ʧ/ i /ʤ/ – Wymowa tych spółgłosek opiera się dokładnie na tej samej zasadzie, co w przypadku /ʃ/ i /ʒ/. Pierwsza z nich, czyli /ʧ/, brzmi jak dźwięk pomiędzy cz i ć, a /ʤ/ pomiędzy dż i dź.

china – /ˈtʃaɪ.nə/

March – /mɑːtʃ/

natural – /ˈnætʃ.ər.əl/

question – /ˈkwes.tʃən/

jungle – /ˈdʒʌŋ.ɡəl/

education – /ˌedʒ.ʊˈkeɪ.ʃən/

bridge – /brɪdʒ/

soldier – /ˈsəʊl.dʒə/
_

/ɳ/ – Ta spółgłoska nazywa się nga i jest to po prostu unosowione n. Dźwięk ten, co ciekawe, występuje także w języku polskim, chociażby w słowie mąka. Przy wymowie tego dźwięku, ważne jest, aby zapamiętać, że gdy występuje po nim k, to zawsze je wymawiamy. Trochę inaczej wygląda sytuacja, gdy po nga występuje g, ponieważ tylko w niektórych przypadkach jest ono wymawiane. Dźwięk ten występuje w pisowni jako n, ngoraz nd.

king – /kɪŋ/

tongue – /tʌŋ/

sing – /sɪŋ/

finger – /ˈfɪŋ.ɡə/

English – /ˈɪŋ.ɡlɪʃ/

angle – /ˈæŋ.ɡəl/

think – /θɪŋk/

pink – /pɪŋk/

drink – /drɪŋk/
_

Przejdźmy teraz do dyftongów, inaczej zwanych również dwugłoskami, czyli dwóch dźwięków niejako złożonych w jeden.

/aɪ/ – Ten dyftong najbardziej zbliżony jest do polskiego /aj/. Należy jednak pamiętać, że w języku angielskim jest to dźwięk niższy, tak więc trzeba uważać, aby przy jego wymowie nie unieść języka zbyt wysoko.

sky – /skaɪ/

my – /maɪ/

horizon – /həˈraɪ.zən/

high – /haɪ/

eye – /aɪ/

diet – /ˈdaɪ.ət/
_

/eɪ/ – Temu dźwięku najbliżej jest do naszego /ej/. Problem w jego wymowie polega na tym, że w momencie, w którym przechodzimy do /ɪ/, język powinien jedynie nieznacznie podnieść się w górę i tym samym zachować barwę podobną do początkowego dźwięku.

rainbow – /ˈreɪn.bəʊ/

bass – /beɪs/

alien – /ˈeɪ.li.ən/

aim – /eɪm/

café – /ˈkæf.eɪ/

payday – /ˈpeɪ.deɪ/

ballet – /ˈbæl.eɪ/
_

/ɔɪ/ – Dyftong brzmiący podobnie do polskiego /oj/. Podobnie jak w przypadku /eɪ/ należy uważać, aby przy wymawianiu /ɪ/ nie unieść języka zbyt wysoko.

royal – /ˈrɔɪ.əl/

oil – /ɔɪl/

enjoy – /ɪnˈdʒɔɪ/

turquoise – /ˈtɜː.kwɔɪz/

oyster – /ˈɔɪ.stə/
_

/aʊ/ – Dźwięk ten wymawia się podobnie jak polskie /ał/, ale oczywiście nie dokładnie tak samo. Różnica w wymowie tkwi w zaokrągleniu ust, które w przypadku /aʊ/ jest mniejsze, oraz w ułożeniu języka, który powinien znaleźć się trochę niżej niż w /ał/.

mouth – /maʊθ/

doubt – /daʊt/

crown – /kraʊn/

sour – /saʊə/

shower – /ʃaʊə/
_

/əʊ/ – Początkowo może się wydawać, że ten dyftong brzmi jak polskie /oł/. Jest jednak jedna różnica, która znacznie odróżnia go od polskiego odpowiednika. Polega ona na zaokrągleniu ust, które w momencie przejścia do /ʊ/ powinno być znacznie mniejsze niż w przypadku /ł/.

crow – /krəʊ/

owe – /əʊ/

zodiac – /ˈzəʊ.di.æk/

gold – /ɡəʊld/

cold – /kəʊld/

know – /nəʊ/
_

/ɪə/ – Ten dźwięk ciężko jest porównać, do któregoś z występujących w języku polskim. Najczęściej przez Polaków jest on wymawiany jako /ije/, ale jest to daleki od prawidłowego sposób wymowy. Poprawna wymowa tego dźwięku wymaga od nas skupienia się przede wszystkim na pierwszym dźwięku, czyli /ɪ/, gdyż musi być on długi. Następnie, przejście do kolejnego dźwięku powinno być subtelne, a sama schwa musi być dość krótka i niewyraźna. W pisowni występuje zazwyczaj jako ear lub eer.

here – /hɪə/

year – /jɪə/

hero – /ˈhɪə.rəʊ/

deer – /dɪə/

chandelier – /ˌʃæn.dəˈlɪə/

theatre – /ˈθɪə.tə/

theory – /ˈθɪə.ri/
_

/eə/ – Ten dyftong w wielu przypadkach może brzmieć zwyczajnie jak długie /e/. Jeśli jednak chcemy, aby słyszalne były oba dźwięki, to podobnie jak w przypadku /ɪə/, drugi dźwięk musi być wyraźnie krótszy i mniej wyraźny. Skoro już mowa o /ɪə/, to należy pamiętać, że zbitka ear może być również wymawiana właśnie jako /eə/.

pear – /peə/

bear – /beə/

air – /eə/

hair – /heə/

nowhere – /ˈnəʊ.weə/

prepare – /prɪˈpeə/
_

/ʊə/ – Podobnie jak w przypadku dwóch poprzednich dźwięków, tu również stosujemy tę samą zasadę wymowy. Musimy przede wszystkim skupić się na pierwszym dźwięku, a po płynnym przejściu do drugiego zadbać o to, aby był krótki i niewyraźny.

pure – /pjʊə/

hour – /aʊə/

cure – /kjʊə/

bureau – /ˈbjʊə.rəʊ/

fury – /ˈfjʊə.ri/
_

To by było na tyle jeśli chodzi o angielską transkrypcję fonetyczną. Oczywiście w alfabecie fonetycznym jest jeszcze cała masa innych dźwięków, ale angielska wymowa to bardzo obszerne zagadnienie, więc jest to już temat na osobny wpis. W każdym razie, wszystko co zostało opisane w tym artykule powinno stanowić dla was solidną podstawę do nauki angielskiej wymowy, a także zapisywania i odczytywania transkrypcji.

Jeśli natomiast chcecie przekuć teorię w praktykę i brzmieć jak prawdziwy native speaker, zapraszamy na nasze kursy wymowy!

Aby dowiedzieć się więcej, nie tylko o angielskiej transkrypcji, zapraszamy również do odwiedzenia naszego Facebooka oraz bloga.