Literatura kanadyjska – historia i ciekawostki

Literatura kanadyjska to zbiór utworów różnych gatunków powstających na terytorium Kanady. Jest to literatura kraju wielokulturowego, tworzona w różnych językach, na przykład angielskim, francuskim, czy też językach rdzennych mieszkańców. Zastanawiałeś/aś się kiedyś czy znasz jakichś kanadyjskich autorów? Poniżej przedstawiam historię literatury kanadyjskiej, a także najpopularniejsze dzieła Kanadyjczyków!

Jak to wszystko się zaczęło? W jakim momencie historii literatura jest uznawana za kanadyjską? W jakim języku tworzona jest kanadyjska literatura? O tym wszystkim w naszym artykule.

Kursy języka francuskiego online – sprawdź >>
_

_

Kanada w pigułce – historia

Rozmawiając o literaturze kanadyjskiej, należy wspomnieć o najważniejszych faktach z historii kraju. Pierwszymi, rdzennymi mieszkańcami Kanady byli Indianie, Inuici i Metysi. W 1534 roku kraj ten stał się kolonią francuską, dlatego wielu Francuzów decydowało się na ten kierunek emigracji. W 1670 roku zaczęli przybywać tutaj także brytyjscy osadnicy. Na początku Brytyjczycy i Francuzi żyli w zgodzie, lecz po kilku latach wybuchła między nimi wojna. Podczas siedmioletniej wojny Wielka Brytania podbiła francuskie kolonie Kanady. 1 lipca 1867 r., wraz z uchwaleniem brytyjskiej ustawy o Ameryce Północnej, Dominium Kanady zostało oficjalnie ustanowione jako samorządna jednostka należąca do Imperium Brytyjskiego. Kraj ten odzyskał niepodległość dopiero w 1931 roku.

Dowiedz się więcej o klasykach brytyjskiej literatury >>

Kanada jest krajem wielokulturowym. Zamieszkuje ją wielu obcokrajowców i przybywa tutaj także wielu imigrantów z wszystkich stron świata. Co ważne, Kanada była pierwszym krajem na świecie, który przyjął politykę wielokulturowości!
_

Literatura kanadyjska do roku 1900

Pierwszymi ‘pisarzami’ byli odkrywcy, podróżnicy oraz brytyjscy oficerowie i ich żony, którzy zapisywali swoje odczucia dotyczące pobytu w Ameryce Północnej na wykresach, w pamiętnikach, dziennikach i listach.

Najwcześniejsze teksty były opowieściami o podróżach i eksploracjach. Relacje te były pisane prostym językiem i dokumentowały podróże na rozległy, nieznany zachód i północ. Opisywane były także spotkania z Eskimosami i innymi rdzennymi mieszkańcami kraju. Podróże te często były odbywane w imieniu Hudon’s Bay Company i North West Company, czyli firmami zajmującymi się handlem futrem. Przykładem takich utworów to dzieło W. Kaye Lamba – “Listy i dzienniki Simona Frasera, 1806–1808, 1960” (“The Letters and Journals of Simon Fraser, 1806-1808”).

Halifax, miasto w Kanadzie, było miejscem najwcześniejszego rozkwitu literatury w Kanadzie. Pierwsze czasopismo literackie, Nova-Scotia Magazine, ukazało się w tym mieście w 1789 roku. Działalność literacką miasta ożywił napływ lojalistów w czasie rewolucji amerykańskiej oraz energiczny Joseph Howe – dziennikarz, poeta i pierwszy premier Nowej Szkocji. Pod koniec XVIII wieku widoczne były dwa najsilniejsze wpływy na rozwój literatury: czasopisma i prasa literackie oraz silne poczucie regionalizmu.

Większość wczesnych wierszy to pieśni i hymny patriotyczne (na przykład „The Loyal Verses of Joseph Stansbury and Doctor Jonathan Odell, 1860”) lub narracje topograficzne, odzwierciedlające zainteresowanie pierwszych zwiedzających odkryciem i nazwaniem nowej ziemi, a także jej mieszkańców. Literatura kanadyjska cechuje się bardzo dużą ilością utworów tworzonych przez mniejszości, kultury diasporyczne. Imigranci, marzący o nowym raju, ale zamiast tego spotykający realia nieprzewidywalnych rdzennych ludów, ostry klimat oraz nieznaną przyrodę opisywali swoje przeżycia w swoich utworach. Co ważne, Dominium Kanady, utworzone w 1867, wywołało lawinę działań patriotycznych i literackich. W tym czasie tworzyli tak zwani poeci konfederacji, a byli to na przykład Duncan Campbell Scott i Charles G.D. Roberts.
_

Literatura kanadyjska po 1900

Na początku XX wieku popularni poeci, odpowiadając na zainteresowanie czytelników, przedstawiali francusko-kanadyjskie zwyczaje i dialekty. Silna reakcja na Wielki Kryzys, faszyzm i II wojnę światową zdominowała tematy wierszy lat trzydziestych i czterdziestych XX wieku. W powieściach opublikowanych w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku przenika niepewność formy i tematyki, co znajduje odzwierciedlenie w ich bohaterach, z których większość to wrażliwi i niespokojni artyści lub dzieci. Wielu pisarzy publikujących w latach 60. i 70. podważało tradycyjne konwencje fikcji, przechodząc od realistycznych do surrealistycznych, auto refleksyjnych, feministycznych lub parodystycznych. Chociaż wydarzenia historyczne i badanie miejsca jako źródła wyobraźni pozostały najczęstszymi tematami, formy narracji były jednak eksperymentalne. W latach 80. i 90. pisarze renegocjowali również idee osobiste i narodowe oraz tematy przynależności, przełamując tradycyjne granice zarówno płci, jak i gatunku.

Dowiedz się więcej o różnicach między francuskim a angielskim >>

W latach 80. i 90. coraz większą uwagę zwracano również na wielość i różnorodność głosów w całym kraju. W tym okresie pojawiło się wielu pisarzy Pierwszych Narodów, Metysów i Eskimosów. Wielu z tych pisarzy zgłębiało ich ustne tradycje, mity i praktyki kulturowe. Powtarzającym się tematem była bolesna trajektoria jednostki, która negocjuje między kulturami, i walczy z uprzedzeniami rasowym. Obawy te były przedstawiane w zabawny lub parodystyczny sposób, jako literatura protestacyjna. Inne perspektywy dotyczą doświadczeń imigrantów – ich pytania o znaczenie domu i przynależności, ich uczuć kulturowej asymilacji i wyobcowania oraz ich walki międzypokoleniowe.
_

Najpopularniejsze utwory literatury kanadyjskiej to:

Michael Ondaatje – „Angielski Pacjent” (“The English Patient”)

„Angielski Pacjent” ukazuje historię czworga osób, którzy znajdują się w starej włoskiej willi pod koniec drugiej wojny światowej – ofiara poparzenia, pielęgniarka, złodziej i saper. Czytelnicy poznają historię z perspektywy tytułowego Angielskiego Pacjenta, który opowiada o wojnie, pustynnej ekspedycji i utraconej miłości. Powieść porusza temat narodowości i krzywdzących efektów kategoryzowania ludzi biorąc pod uwagę przynależność do danego narodu. To bardzo wzruszająca lektura, którą zdecydowanie warto przeczytać!
_

L.M. Montgomery – „Ania z Zielonego Wzgórza” (“Anne of Green Gables”)

Tej lektury chyba nikomu nie trzeba opowiadać! Historię rudowłosej i gadatliwej Anny Shirley mieszkającej na Zielonym Wzgórzu zna chyba każdy! Ale czy wiedzieliście, że jest to powieść napisana przez kanadyjską autorkę? Przygody wesołej dziewczynki z sierocińca rozbawiają i rozczulają czytelników na całym świecie, więc jeśli jeszcze jej nie czytaliście… wiecie co zrobić!
_

Margaret Laurence – “Kamienny Anioł” (“The Stone Angel”)

„Kamienny Anioł” opowiada historię Hagar Shipley, 90-letniej kobiety, która stara się uporać z życiem pełnym nieustępliwości i strat. W powieści dominują motywy dumy i uprzedzeń wywodzących się z klas społecznych. Co więcej, celebruje ona triumf ducha i ukazuje Margaret Laurence u szczytu swoich mocy jako pisarki o niezwykłym rzemiośle i umiejętności wejścia w głąb ludzkiego serca! To kolejna pozycja warta Waszej uwagi!

Margaret Atwood – „Opowieść podręcznej” (“The Handmaid’s Tale”)

Akcja rozgrywa się w niedalekiej Nowej Anglii, w silnie patriarchalnym, totalitarnym państwie znanym jako Gilead. Główną postacią i narratorką jest kobieta o imieniu Offred, jedna z grupy zwanej „służącymi”, która została przymusowo przydzielona do rodzenia dzieci dla „dowódców” – panującej klasy mężczyzn. Powieść porusza tematy podporządkowanych kobiet w patriarchalnym społeczeństwie i różne sposoby, za pomocą których stawiają one opór i próbują uzyskać indywidualność i niezależność. Jeśli sam opis was jeszcze nie przekonał, sięgnijcie po „Opowieść podręcznej” i sami się przekonajcie o niesamowitym kunszcie tego utworu!
_

Współczesna literatura kanadyjska

Literatura kanadyjska to fascynujący świat, który łączy bogate tradycje kulturowe, wielojęzyczność i świeże spojrzenie na współczesne tematy — od tożsamości i migracji po relacje człowieka z naturą i historią. Choć wiele uwagi skupia się na klasykach jak Margaret Atwood czy Alice Munro, współczesna scena literacka Kanady jest równie inspirująca. Warto sięgnąć po twórczość takich autorów jak Michael Ondaatje, Emma Donoghue, Richard Wagamese czy Esi Edugyan, którzy w ostatnich latach zdobywają międzynarodowe uznanie i nagrody.

Dzięki temu, że kanadyjska literatura opiera się na różnorodnych doświadczeniach i głosach, daje czytelnikowi nie tylko estetyczne przeżycia, ale też lepsze zrozumienie współczesnego świata i człowieka w kontekście globalnym. To literatura, która zachęca do refleksji, inspiruje i prowokuje do myślenia, a jej poznawanie może być świetnym sposobem na poszerzanie horyzontów językowych i kulturowych.
_

Literatura kanadyjska

Teraz wiecie już wiele na temat literatury kanadyjskiej! Mam nadzieję, że sięgniecie po którąś z wymienionych utworów kanadyjskich autorów! Zapewniam was, że każdy z nich jest warty waszej uwagi! Nie zapomnijcie zajrzeć na naszego bloga, gdzie znajdziecie artykuły poruszające wiele ciekawych tematów! Odwiedźcie także naszego Instagrama! Jeśli interesuje Cię nie tylko lektura, ale też praktyczna nauka języka angielskiego lub francuskiego, zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą kursów językowych w choices®. Dzięki nim możesz łączyć pasję czytania z rozwijaniem kompetencji komunikacyjnych i językowych na każdym poziomie zaawansowania.