Morfologia języka hiszpańskiego
Zastanawialiście się kiedyś jak skonstruowane są słowa w języku hiszpańskim? A może chcielibyście się dowiedzieć co się kryje za tymi “końcówkami” dodawanymi na początku lub na końcu wyrazów? Jeśli tak, to dobrze trafiliście, ponieważ w dzisiejszym artykule przedstawimy wam morfologię języka hiszpańskiego oraz zgłębimy tajniki słowotwórstwa. Zapraszamy!
Kursy języka hiszpańskiego online w choices® >>
_
_
Czym zajmuje się morfologia?
Morfologia to dział językoznawstwa, który zajmuje się wewnętrzną strukturą wyrazów, słowotwórstwem, zasadami formowania słów oraz fleksją. Za cel obiera się zrozumienie w jaki sposób funkcjonują języki poprzez dokładne poznanie wewnętrznej struktury słów. Wielu początkującym uczniom morfologia myli się z innym działem lingwistyki- składnią. Warto zaznaczyć, że morfologia skupia się jedynie na pojedynczych słowach, podczas gdy składnia studiuje sposoby łączenia się wyrazów wewnątrz zdania. Dodatkowo morfologia porządkuje wyrazy według ich funkcji (np. rzeczownik, czasownik, przymiotnik). Wszystko to sprawia, że ten dział gramatyki jest niezwykle interesujący i przydatny podczas nauki języka obcego.
_
Czym jest słowo?
Jako że morfologia to nauka skupiająca się na słowach, to wpierw warto by było zrozumieć czym tak naprawdę jest słowo. Definicja podaje, że jest to “jednostka językowa, zwykle obdarzona znaczeniem, która jest oddzielona od innych potencjalnymi przerwami w wymowie i odstępami w piśmie”. Na przykład w zdaniu Me gustan los libros pojawiają się 4 słowa, a w rozkazie ¡Dámelo!– już tylko jeden. Z punktu widzenia fonologii, czyli nauce o systemach dźwiękowych w języku, wyrazy dzielą się na jeszcze mniejsze części abstrakcyjne- fonemy. Dla przykładu: słowo kaktus rozbijemy na fonemy k+a+k+t+u+s. Jednak może zdarzyć się tak, że dwa wyrazy będą wyglądać bardzo podobnie do siebie- właściwie różnica będzie polegać tylko na jednej głosce. W takim przypadku mamy do czynienia z parą minimalną, czyli “parą wyrazów lub wyrażeń danego języka różniących się tylko jedną głoską i mających różne znaczenia”. W j. hiszpańskim są to np. perro- pero, pala- mala, casa- caza itd.
Jeszcze mniejszą jednostką językową jest morfem. Z definicji, jest to ”najmniejsza grupa fonemów, która niesie ze sobą określone znaczenie i której nie można podzielić na mniejsze jednostki znaczeniowe”. Dzielimy je na morfemy leksykalne (zwane rdzeniami) oraz gramatyczne. Każde słowo złożone jest z morfemów, a każdy morfem może posiadać kilka form fonetycznych. W ten sposób powstają alomorfy. W języku hiszpańskim są to na przykład prefiksy “in-” jak w wyrazach intolerante i imposible lub “i-” jak w ilegal i irreal. Alomorfy występują także przy tworzeniu liczby mnogiej (-s i –es) .
Nauka razem jest przyjemniejsza! Dlatego już teraz zajrzyjcie do naszej oferty kursów językowych w parze >>
_
Podział morfologii
Morfologię można podzielić na dwie główne grupy:
La morfología flexiva
Morfologia fleksyjna – studiuje zachodzące zmiany w odmianie wyrazów. Co ważne, pierwotne znaczenie słów pozostaje bez zmian, a jedynie badane są zestawy morfemów fleksyjnych możliwych do dodania do danego rdzenia wyrazu w taki sposób, aby słowa mogły uzgadniać się i łączyć.
W języku hiszpańskim morfología flexiva bada słowa pod względem występowania morfemów fleksyjnych rodzaju i numeru tzw. morfemas flexivos de género y número. Końcówki dodaje się do rdzeni rzeczowników, przymiotników oraz niektórych zaimków.
- Vecin- : vecino, vecina (morfem fleksyjne rodzaju: -o, -a)
vecinas, vecinos (morfem fleksyjne rodzaju: -o, -a i morfem fleksyjny numeru: -s)
- Larg- : largo, larga, largos, largas
_
Drugim typem morfemów są desinencias verbales, które występują przy czasownikach i określają czas, osobę, numer i tryb.
- Salud- : -á -ba- mos (pierwsza osoba, liczby mnogiej, czasu pretérito perfecto, trybu indicativo)
- Salud- : -e -s (druga osoba, liczby pojedynczej, czasu presente, trybu subjuntivo)
_
Dodatkowo morfologię można podzielić ze względu na przedział czasowy jaki analizujemy. Morfología sincrónica skupia się na obecnie używanych wyrazach oraz zasadach gramatycznych, natomiast morfología diacrónica studiuje słowa z danych okresów w przeszłości i porównuje z obecnymi. Innymi słowy, bada zmiany językowe na przestrzeni lat.
_
La morfología léxica
Morfologia leksykalna – skupia się na budowaniu wyrazów o nowym znaczeniu oraz opisuje wzorce, których używa się do tworzenia nowych słów. Morfologia leksykalna dzieli się na dwa typy:
La derivación– polega na dodaniu do rdzenia słowa sufiksu, prefiksu lub interfiksu. W języku hiszpańskim morfemy derywacyjne niosą nowe znaczenie, dlatego warto znać chociaż te najważniejsze z nich, gdyż pomagają w określeniu odpowiedniej części mowy oraz odgadnięcia znaczenia nowo powstałego wyrazu.
_
PREFIKSY:
re- oznacza powtarzanie czynność, wykonanie jej ponownie np. reabrir
pre- oznacza czas przed czymś np. prehistoria
super- oznacza “bardzo” i dotyczy intensywności np. superfeliz
_
SUFIKSY:
-ería odnosi się do miejsca np. zapatería
-ita używane przy zdrobnieniach np. abuelita
-r przy bezokolicznikach np. comer
-ción do tworzenia rzeczowników np. fricción
– ucho negatywne zdrobnienie, pogarda np. flacucho
_
La composición- polega na połączeniu dwóch lub więcej rdzeni w jedną całość. Czasami w nowych słowach zachodzą zmiany spowodowane zabiegiem kompozycji, jednak często można bardzo łatwo się domyślić rdzeni wchodzących w skład nowego wyrazu. Dużo ciężej jest z odgadnięciem znaczenia, ponieważ takie zabiegi tworzą często zabawne kombinacje… Poniżej przedstawiamy wam kilka przykładów composición wraz z częściami mowy które wchodzą w ich skład.
_
Czasownik+ rzeczownik- el abrelatas
Przysłówek+ przymiotnik- maleducado
Przymiotnik+ przymiotnik- agridulce
Rzeczownik+ rzeczownik- la bocacalle
Liczebnik+ rzeczownik- el ciempiés
_
A na poprawę humoru, kilka nieoczywistych znaczeń nowych zlepek wyrazowych:
Kominiarka: El pasamontañas = pasar (przechodzić) + montaña (góra)
Bezczelny: Caradura= cara (twarz) + dura (twarda)
Karuzela: El tiovivo= tío (wujek) + vivo (żywy)
Trąbka urodzinowa: El matasuegras= matar (zabijać) + suegras (teściowe)
Kremówka: El milhojas= mil (tysiąc) + hojas (płatek, liść)
_
La composición może składać się też z dwóch wyrazów połączonych myślnikiem np. crédito- vivienda, físico- químico, hispano-romano itd.
_
Morfologia języka hiszpańskiego
Morfologia języka hiszpańskiego to niezwykle obszerny i interesujący dział lingwistyki. Zdecydowanie warto zagłębić się w tajniki tworzenia wyrazów, aby poszerzyć swoje językoznawcze horyzonty, a także ułatwić sobie naukę hiszpańskiego poprzez zrozumienie schematów, na bazie których tworzone się wyrazy. A jeśli chcecie polepszyć swoje umiejętności, to zapraszamy was do zapoznania się z bogatą ofertą kursów językowych w choices®!
Wiktoria Drabik
Filolożka języka hiszpańskiego. Oprócz języka hiszpańskiego interesuje się możliwościami i tajemnicami ludzkiego mózgu oraz muzyką. Uwielbia podróżować, chodzić po górach i grać na pianinie.
Poznaj nas lepiej