Amerykańska poezja modernistyczna

Modernizm to bez dwóch zdań jeden z najciekawszych nurtów literackich jaki zawładnął poezją amerykańską w ubiegłym wieku. Amerykańska poezja modernistyczna i pisarze pisarze zrewolucjonizowali ludzkie podejście do słowa pisanego za sprawą swojego unikatowego światopoglądu. Z dzisiejszego artykułu dowiecie się między innymi jakie czynniki wpłynęły na rozwój modernizmu w poezji amerykańskiej oraz czym charakteryzowała się poezja modernistyczna. A jeśli pragniecie dowiedzieć się więcej na temat literackiego kanonu Stanów Zjednoczonych, koniecznie zajrzyjcie na nasze wpisy o amerykańskiej literaturze i poezji!
_

_

Modernizm w literaturze amerykańskiej

Modernizm to trend myśli filozoficznej, który zawładnął europejską i amerykańską kulturą i literaturą na samym początku XX wieku, który jednak swój rozkwit przeżył w dwudziestoleciu międzywojennym. W literaturze amerykańskiej modernizm stanowił odpowiedź na raptownie postępujące zmiany cywilizacyjne takie jak globalizacja społeczeństwa oraz industrializacja środków produkcji. Nurt ten okazał się też najlepszym środkiem przekazu, dzięki któremu amerykańscy pisarze mogli reagować na tragedię, jaką była I wojna światowa (przypomnijcie sobie na przykład takie dzieła jak powieść Słońce też wschodzi autorstwa Ernesta Hemingwaya). Ogólnie rzecz ujmując, modernistycznych autorów dzieł literackich w Stanach Zjednoczonych powszechnie określa się mianem straconego pokolenia (ang. “The Lost Generation”). Nazwa ta wskazuje na niefortunny los, jaki spotkał twórców urodzonych na początku XX wieku – ludzi, którzy przeżyli jedną, czasem nawet dwie wojny światowe. Jak można ułożyć sobie życie po takiej katastrofie? Jak pokolenie, które spędziło swoje młode lata walcząc w I wojnie światowej ma się rozwijać i żyć dalej? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań szukali autorzy modernistycznej prozy oraz poezji.
_

Cechy charakterystyczne modernizmu w literaturze amerykańskiej

Modernizm w literaturze Stanów Zjednoczonych charakteryzował się całkowitym odrzuceniem filozofii i konwencji oświeceniowej w dziełach literackich. Pisarze poszukiwali środków, dzięki którym lepiej zdołają przedstawić nieustannie zmieniający się świat początku XX wieku – nowe środki transportu i przekazu, nowe normy społeczne. Ich literatura cechowała się więc intencjonalnym zerwaniem z literacką tradycją poprzednich stuleci oraz silnym sprzeciwem przeciw wszelkim tradycyjnym instytucjom, takim jak konwencjonalna religia czy przynależność do partii politycznych. Oprócz tego, modernistyczni pisarze kwestionowali samo pojęcie prawdy jako czegoś co można zdobyć bądź posiadać. Według nich nie było czegoś takiego jak prawda absolutna, rzeczywistość jest więc subiektywna i zależna od jednostki. To właśnie na postaci jednostki – często zagubionej w nowoczesnym świecie, odizolowanej od społeczeństwa, po przejściach na wojnie – skupiali się pisarze okresu modernizmu. Literatura, którą tworzyli krążyła głównie wokół psychiki protagonisty, eksplorując zakamarki jego umysłu i celebrując jego indywidualną siłę charakteru. Fakt, że życie w nowym stuleciu zmieniło się diametralnie i stało się nieobliczalne, autorzy podkreślali za pomocą stylistycznych eksperymentów (na przykład zaburzając składnię zdania), stosując imagizm oraz używając tak zwanego strumienia świadomości (ang. “stream of consciousness”), za pomocą którego przedstawiano naturalny proces myślowy jednostki.
_

Charakterystyka poezji modernistycznej w literaturze amerykańskiej

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, poezja modernistyczna była reakcją pisarzy na zmieniający się wokół nich świat. Ale jak taka reakcja wyglądała w praktyce? Po pierwsze, autorzy często skłaniali się ku imagizmowi, który był trendem w poezji skupiającym się głównie na opisie konkretnych obiektów, na obrazach tworzonych przez sceny z życia codziennego cywilizacji początku XX wieku. Kolejną cechą poezji modernistycznej jest użycie formy monologu w wierszu, dzięki której poeci starali uchwycić się strumień świadomości jednostki. Poezja taka bardzo często stosowała użycie tak zwanego objective correlative, czyli zabiegu zestawienia konkretnego przedmiotu bądź zjawiska w taki sposób, aby wywoływał on pożądaną emocję u czytelnika (dla przykładu, zamglony most wywołuje uczucie strachu i zagubienia u T.S. Eliota). Użyte w poezji metafory często były surrealne i miały na celu zaskoczenie czytelnika. Warto też dodać, że to właśnie moderniści spopularyzowali użycie wiersza wolnego, czyli takiego pozbawionego rymu czy jednolitego rytmu.
_

Amerykańska poezja modernistyczna – przykłady

Teraz, kiedy wiecie już czym cechuje się poezja modernistyczna w Stanach Zjednoczonych, przejdźmy do kilku przykładów. Lista, którą dla was skomponowaliśmy zawiera tylko najbardziej znane wiersze modernistów amerykańskich, nie zapomnijcie więc podzielić się z nami swoimi własnymi, ulubionymi przykładami liryki amerykańskiej okresu modernizmu na naszym Facebooku i Instagramie ;).

• Na stacji metro (ang. In a Station of the Metro) autorstwa Ezry Pounda – to prawdopodobnie najbardziej znane dzieło napisane za pomocą imaginizmu wpływowego modernistycznego pisarza jakim był Ezra Pound. Wiersz ten, który inspirowany był japońską sztuką haiku zawiera zaledwie trzy linijki, jednak jest to wystarczająca długość tekstu dla autora, aby poprowadzić dogłębną refleksję na temat zmian technologicznych zachodzących na początku XX wieku. Pound zestawia nowoczesną stację metra z naturalną sceną płatków kwiatów na gałęzi, prowadząc tym samym rozważania na temat tego, jak daleko od natury odeszła ludzkość. W wierszu słychać niezadane przez Pounda pytania: “I co teraz? Co będzie z nami dalej?”
• Oreada (ang. Oread) autorstwa Hildy Doolittle – H.D. jest autorką modernistycznej poezji imaginistycznej, uważanej przez niektórych krytyków za wczesną poezję feministyczną. W Oreadzie Dolittle polemizuje z klasyczną mitologią, a tym samym tradycyjnym sposobem podejścia do literatury. Wiersz ten można także interpretować jako przykład poezji homoerotycznej, jako że samym tematem swojego wiersza autorka nawiązuje do słynnej starożytnej Greckiej wieszczki Safony.
• Czerwona taczka (ang. The Red Wheelbarrow) autorstwa Williama Carlosa Williamsa – w swoim imaginistycznym wierszu opublikowanym w 1932 roku Williams nawiązuje do… czerwonej taczki! Metafora ta służy mu jako przykład do analizy prostego życia, niejako już reliktu przeszłości na początku XX wieku. Poeta chwali uprawę ziemi, ludzi, którzy się nią zajmują i proste przedmioty codziennego użytku, których nie zauważamy na co dzień, od których jednak “tak wiele zależy”.
• Ziemia jałowa (ang. The Waste Land) autorstwa Thomasa Stearnsa Eliota – Eliot jest powszechnie uważany za jednego z najbardziej wpływowych poetów amerykańskich działających w erze modernistycznej. Jego słynne dzieło Ziemia jałowa jest przykładem wiersza stworzonego za pomocą strumienia świadomości. Jest to jeden z najlepszych sposobów znalezionych przez modernistów na opisanie katastroficznych skutków I wojny światowej. Czy cywilizacja da radę się podnieść po latach konfliktu zbrojnego? Czy jednak po polach bitewnych zostanie jedynie jałowa ziemia?
• Anegdota słoika (ang. Anecdote of the Jar) autorstwa Wallacea Stevensa – w swoim imaginistycznym utworze Stevens prowadzi rozważania na temat sztuki w epoce modernizmu. Słoik, który w wierszu Stevensa jest metaforą sztuki otacza dzika puszcza (tutaj metafora zwykłego człowieka). Po zetknięciu ze słoikiem, puszcza traci swój dziki charakter i staje się bardziej cywilizowana. Poeta udowadnia w ten sposób, że kontakt ze sztuką piękną jest niezbędny dla poprawnego rozwoju społeczeństwa, szczególnie na samym początku epoki modernizmu.
  _

Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o amerykańskiej literaturze i kulturze anglosaskiej oraz udoskonalić umiejętności z języka angielskiego warto zajrzeć do oferty kursów choices®, m.in. do naszych kursów języka angielskiego online!

Weronika Wylot